13 nowych i 3 powiększone rezerwaty: o ile wzrośnie sieć ochrony Warmii i Mazur

13 nowych i 3 powiększone rezerwaty na Warmii i Mazurach mogą zwiększyć liczbę rezerwatów z 127 do 140. Sprawdzamy 1250,4 ha nowych terenów, skalę wzrostu i projekty RDOŚ.

13 nowych i 3 powiększone rezerwaty na Warmii i Mazurach mogą zwiększyć liczbę rezerwatów z 127 do 140. Sprawdzamy 1250,4 ha nowych terenów, skalę wzrostu i projekty RDOŚ.

13 nowych i 3 powiększone rezerwaty przyrody to najnowszy projekt rozszerzenia ochrony przyrodniczej na Warmii i Mazurach, informuje redakcja TopFlop z odniesieniem do źródła. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie rozpoczęła 23 października 2026 roku konsultacje dotyczące 16 obszarów: 13 ma otrzymać status nowych rezerwatów, natomiast Cisowy Jar, Jezioro Lisunie i Niedźwiedzie Wielkie mają zostać powiększone. Same nowe rezerwaty obejmują łącznie dokładnie 1250,4 ha. Uwagi do projektów można zgłaszać do 13 listopada.

Skalę zmiany najlepiej pokazują dwie liczby. Województwo warmińsko-mazurskie ma obecnie 127 rezerwatów przyrody. Jeżeli wszystkie 13 nowych projektów zostaną ostatecznie ustanowione, liczba ta wzrośnie do 140, czyli o około 10,24 proc. Nie jest to jednak równoznaczne z 10-procentowym zwiększeniem ich powierzchni: powierzchnię trzeba liczyć osobno, ponieważ trzy pozostałe projekty nie tworzą nowych jednostek, lecz poszerzają granice już istniejących.

Oficjalny komunikat RDOŚ dotyczący wszystkich projektów, map oraz zasad konsultacji jest dostępny tutaj: RDOŚ w Olsztynie – 13 nowych i trzy powiększane rezerwaty.

Jak policzyć wzrost liczby rezerwatów: z 127 do 140 oznacza ponad 10 proc.

W tym przypadku rachunek dotyczący liczby obiektów jest jednoznaczny. Według RDOŚ w województwie znajduje się obecnie 127 rezerwatów. Trzynaście projektowanych nowych obiektów zwiększyłoby tę liczbę do 140. Trzy powiększenia nie wpływają na liczbę rezerwatów, ponieważ Cisowy Jar, Jezioro Lisunie i Niedźwiedzie Wielkie już istnieją.

Wzór wygląda następująco:

13 ÷ 127 × 100 = 10,24 proc.

Oznacza to, że po przeprowadzeniu całej procedury liczba rezerwatów w województwie byłaby o nieco ponad jedną dziesiątą większa niż obecnie.

WskaźnikStan obecnyPo ustanowieniu 13 nowychZmiana
Liczba rezerwatów127140+13
Wzrost liczbowy——+10,24%
Nowe rezerwaty—131250,4 ha
Powiększane rezerwaty—3nie zwiększają liczby obiektów

To właśnie rozdzielenie liczby obiektów od ich powierzchni jest kluczowe. Rezerwat o powierzchni kilku hektarów i obszar liczący kilkaset hektarów zwiększają statystykę liczbową dokładnie o jeden, ale ich wpływ na powierzchnię sieci jest zupełnie inny.

W regionie proces tworzenia nowych obiektów przyspieszył już wcześniej. Od początku 2024 roku RDOŚ ustanowił 16 nowych rezerwatów o łącznej powierzchni blisko 1700 ha, a pięć wcześniejszych powiększył łącznie o ponad 1000 ha. Według urzędu dało to niemal 2700 ha dodatkowych terenów objętych ochroną rezerwatową.

„Obecnie w województwie warmińsko-mazurskim jest 127 rezerwatów przyrody. To 127 wyjątkowych miejsc, które stanowią naturalne dziedzictwo regionu”.

— Agata Moździerz, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie, w komunikacie RDOŚ z 26 sierpnia 2026 roku.

1250,4 ha nowych rezerwatów: dlaczego nie jest to jeszcze pełna powierzchnia zmiany

RDOŚ podaje dokładną łączną powierzchnię trzynastu nowych obiektów: 1250,4 ha. To 12,504 km². Liczba nie obejmuje jednak dodatkowej powierzchni, która ma wejść w granice trzech istniejących rezerwatów w wyniku ich powiększenia. Z tego powodu 1250,4 ha należy traktować jako potwierdzoną powierzchnię nowych rezerwatów, a nie jako końcową sumę całej operacji.

Dla porównania GUS podawał, że w 2024 roku rezerwaty przyrody w województwie warmińsko-mazurskim zajmowały 34 833 ha. Proste porównanie 1250,4 ha z tamtą historyczną wartością daje około 3,59 proc. Nie jest to jednak dokładny wskaźnik wzrostu względem stanu z października 2026 roku, ponieważ od końca 2024 roku powierzchnia rezerwatów ponownie się zmieniała.

Dlatego rzetelnie można dziś podać trzy różne wskaźniki:

  1. liczba rezerwatów może wzrosnąć z 127 do 140 — +10,24 proc.;
  2. nowe rezerwaty wprowadzą co najmniej 1250,4 ha nowych obszarów rezerwatowych;
  3. końcowy przyrost powierzchni będzie wyższy niż 1250,4 ha, ponieważ trzeba doliczyć tereny włączane do Cisowego Jaru, Jeziora Lisunie i Niedźwiedzich Wielkich.

Nie należy natomiast dodawać powierzchni całych trzech powiększanych rezerwatów. Do bilansu wzrostu wchodzi wyłącznie powierzchnia dołączana do dotychczasowych granic.

Pełniejsze tło statystyczne dotyczące różnic między województwami i powierzchni istniejących rezerwatów można znaleźć w analizie: gdzie w Polsce jest najwięcej obszarów chronionych i rezerwatów.

13 nowych i 3 powiększone rezerwaty: o ile wzrośnie sieć ochrony Warmii i Mazur

Gdzie mają powstać nowe rezerwaty na Warmii i Mazurach

Lista przedstawiona przez RDOŚ obejmuje 16 projektów rozrzuconych po wielu częściach województwa. Nie chodzi więc o jeden duży kompleks, lecz o sieć jezior, mokradeł, torfowisk, lasów, starodrzewów i wąwozów.

ProjektLokalizacjaRodzaj zmiany
Bagno Bażęgigmina Dywitynowy
Bagno Kosewskiegmina Mrągowonowy
Bagno Mulastegminy Piecki i Świętajnonowy
Cisowy Jargmina Kowale Oleckiepowiększenie
Jezioro Bierdawygmina Kolnonowy
Jezioro Lisuniegmina Mikołajkipowiększenie
Kleszczewski Bórgmina Wieliczkinowy
Klewińskie Bagnagmina Banie Mazurskienowy
Las Franciszkowskigmina Wydminynowy
Małzygmina Ruciane-Nidanowy
Markowskie Wąwozygminy Godkowo i Morągnowy
Niedźwiedzie Wielkiegmina Małdytypowiększenie
Ostoja Budwitygmina Małdytynowy
Ostoja dla pachnicygminy Iława i Susznowy
Świętajnygmina Olsztyneknowy
Torfowisko Zgniłochagmina Purdanowy

Oficjalną listę wraz z mapami i plikami granic dla poszczególnych obszarów publikuje RDOŚ.

Największym z trzynastu nowych projektów są Klewińskie Bagna. Rezerwat ma mieć 365,23 ha. Według dokumentacji RDOŚ znajduje się tam kilkanaście torfowisk, głównie bezodpływowych, oraz stanowiska 60 gatunków roślin objętych ochroną gatunkową. Trzynaście z nich jest chronionych ściśle, a 47 częściowo.

Drugie miejsce pod względem wielkości zajmują Markowskie Wąwozy — 221,01 ha. Projekt składa się z sześciu enklaw i ma zabezpieczać przede wszystkim mozaikę buczyn oraz grądów związanych z systemem wąwozów.

Jezioro Bierdawy ma zajmować 38,79 ha. Celem ochrony jest jezioro ramienicowe i ostoja ptaków wodno-błotnych. Ostoja Budwity ma natomiast objąć 129,32 ha regenerujących się siedlisk bagiennych wykorzystywanych m.in. przez ptaki wodno-błotne i siewkowe.

Szczegółowo o tym, jakie siedliska mają znaleźć się we wszystkich nowych obiektach, pisaliśmy już w analizie 13 nowych rezerwatów przyrody na Mazurach i Warmii.

Dlaczego 13 małych i dużych obszarów trzeba analizować jako jedną sieć

Powierzchnia rezerwatu nie mówi sama w sobie, jaką funkcję pełni dane miejsce. Niewielki zbiornik może mieć znaczenie jako stanowisko rzadkiej rośliny, miejsce rozrodu płazów albo przystanek dla ptaków. Duże mokradło z kolei może jednocześnie pełnić funkcję ostoi gatunków, magazynu wody i części większego korytarza ekologicznego.

W przypadku obecnego pakietu projektów szczególnie często pojawiają się siedliska mokradłowe. Ma to znaczenie także w zestawieniu z dotychczasową polityką ochronną regionu. RDOŚ informował w sierpniu, że spośród 16 nowych rezerwatów ustanowionych na Warmii i Mazurach od początku 2024 roku aż 12 obejmowało cenne torfowiska.

Sieciowy charakter ochrony dobrze widać również w przypadku ptaków. Ostoja Budwity ma zabezpieczać nie tylko miejsca lęgowe, ale też tereny wykorzystywane podczas migracji. Ptaki wodne i błotne przemieszczają się między kolejnymi jeziorami, rozlewiskami, mokradłami i terenami żerowania.

O tym, jak takie miejsca tworzą system przystanków podczas sezonowych wędrówek, więcej danych znajduje się w materiale o jesiennej migracji ptaków przez Polskę.

W tym sensie powiększenie istniejącego rezerwatu może być przyrodniczo równie istotne jak utworzenie nowego. Zmiana granicy może objąć fragment siedliska, który dotychczas pozostawał poza ochroną, albo połączyć bardziej wartościowe części kompleksu.

Warmińsko-mazurskie już jest krajowym liderem pod względem powierzchni rezerwatów

Według danych GUS za 2024 rok rezerwaty w województwie warmińsko-mazurskim zajmowały około 34 833 ha. Była to największa powierzchnia rezerwatów wśród wszystkich województw. Drugie Podlaskie miało około 24 466 ha, a Mazowieckie 19 540 ha.

Jednocześnie liczba obiektów nie była najwyższa w kraju. To kolejny przykład pokazujący, dlaczego rankingu nie można budować tylko na jednej statystyce. W jednym województwie może istnieć wiele niewielkich rezerwatów, podczas gdy w drugim mniej obiektów obejmuje rozległe kompleksy jeziorne, leśne lub bagienne.

Od początku 2024 roku do sierpnia 2026 roku w Warmińsko-Mazurskiem ustanowiono 16 nowych rezerwatów o powierzchni 1689,85 ha. Pod względem powierzchni nowych rezerwatów region zajmował wtedy trzecie miejsce w Polsce, po województwach świętokrzyskim i podlaskim.

W skali kraju Ministerstwo Klimatu i Środowiska informowało w sierpniu o ustanowieniu 200 nowych rezerwatów od początku 2024 roku i powiększeniu ponad 100 wcześniejszych. Łącznie w Polsce działało wtedy 1718 rezerwatów. Prawie połowę nowych obiektów — 48,5 proc. — stanowiły ekosystemy leśne i borowe, natomiast 13 proc. obejmowało torfowiska.

„Każdy z 200 utworzonych przez nas, od 2024 roku, nowych rezerwatów czy ponad 100 powiększonych to miejsca retencji wody, ostoje roślin i zwierząt”.

— Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska, 26 sierpnia 2026 roku.

Kto podejmuje decyzję o utworzeniu rezerwatu

Obecne projekty nie są jeszcze ustanowionymi rezerwatami. Trwa etap konsultacji społecznych. Po ich zakończeniu RDOŚ ma przeanalizować zgłoszone uwagi, opublikować raport i poinformować, które postulaty mogą zostać uwzględnione w ostatecznych zarządzeniach. Termin przesyłania uwag wyznaczono na 13 listopada 2026 roku.

Podstawę prawną stanowi art. 13 ustawy z 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody. Zgodnie z nim rezerwat może obejmować m.in. obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska oraz elementy przyrody nieożywionej wyróżniające się szczególnymi wartościami. Status nadaje regionalny dyrektor ochrony środowiska w formie zarządzenia będącego aktem prawa miejscowego. Ten sam przepis pozwala również powiększać istniejące rezerwaty.

Tekst ustawy można sprawdzić w oficjalnej bazie aktów prawnych: ustawa o ochronie przyrody – art. 13.

Lasy Państwowe mogą brać udział w procedurze, gdy projekt dotyczy gruntów pozostających w ich zarządzie, ale nie podejmują ostatecznej decyzji o ustanowieniu rezerwatu. Kompetencja ta należy do regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Co dokładnie zmieni się, jeśli wszystkie projekty zostaną przyjęte

Najbardziej czytelny bilans można przedstawić w czterech punktach.

  • liczba rezerwatów wzrośnie z 127 do 140;
  • wzrost liczby obiektów wyniesie około 10,24 proc.;
  • 13 nowych rezerwatów obejmie 1250,4 ha;
  • dodatkowa powierzchnia zostanie objęta ochroną w ramach powiększenia Cisowego Jaru, Jeziora Lisunie i Niedźwiedzich Wielkich.

Zmiana nie oznacza natomiast zwiększenia ogólnej liczby form ochrony przyrody w regionie o 16. Trzy projekty dotyczą obiektów istniejących, więc wpływają na hektary, ale nie dodają kolejnej pozycji do rejestru.

Nie należy również utożsamiać powierzchni rezerwatów z całą powierzchnią prawnie chronioną województwa. RDOŚ podaje, że obszary cenne przyrodniczo obejmują 46,7 proc. województwa, a poza 127 rezerwatami funkcjonują tu m.in. osiem parków krajobrazowych, 71 obszarów chronionego krajobrazu oraz obszary Natura 2000.

13 nowych i 3 powiększone rezerwaty: o ile wzrośnie sieć ochrony Warmii i Mazur

Konsultacje do 13 listopada: jak zgłosić uwagę

RDOŚ udostępnił dla każdego projektu materiały i mapy granic. Uwagi mogą dotyczyć zarówno samego utworzenia rezerwatu, jak i jego projektowanego przebiegu czy rozwiązań przedstawionych w dokumentacji.

Zgodnie z komunikatem urzędu można je przesłać:

  • pocztą elektroniczną na adres sekretariatu RDOŚ w Olsztynie;
  • tradycyjną pocztą na adres ul. Dworcowa 60, 10-437 Olsztyn;
  • przez system e-Doręczeń.

Termin upływa 13 listopada 2026 roku włącznie. Następnie urząd ma przygotować raport z konsultacji oraz odpowiedzieć na wniesione uwagi.

Dopiero po zakończeniu procedury i wydaniu odpowiednich zarządzeń będzie można mówić o nowych rezerwatach jako formalnie ustanowionych obszarach.

Pytania i odpowiedzi

O ile wzrośnie liczba rezerwatów na Warmii i Mazurach?

Jeżeli wszystkie 13 nowych projektów zostanie ustanowionych, liczba wzrośnie ze 127 do 140. Oznacza to wzrost o około 10,24 proc.

Czy wszystkie 16 projektów to nowe rezerwaty?

Nie. Trzynaście obszarów ma zostać ustanowionych jako nowe rezerwaty. Trzy kolejne projekty dotyczą powiększenia istniejących: Cisowego Jaru, Jeziora Lisunie oraz Niedźwiedzich Wielkich.

Ile hektarów obejmie nowa ochrona?

Same 13 nowych rezerwatów ma obejmować 1250,4 ha. Całkowity przyrost powierzchni będzie większy, ponieważ trzeba dodać tereny włączane do trzech powiększanych rezerwatów. RDOŚ w głównym komunikacie podaje 1250,4 ha jako sumę nowych obiektów, a nie całego pakietu 16 projektów.

Jaki będzie największy nowy rezerwat?

Klewińskie Bagna w gminie Banie Mazurskie. Projekt obejmuje 365,23 ha i kilkanaście torfowisk. RDOŚ stwierdził tam 60 chronionych gatunków roślin, w tym 13 objętych ochroną ścisłą.

Czy nowe rezerwaty zostały już formalnie utworzone?

Nie. Na 26 października 2026 roku trwa procedura konsultacyjna. Uwagi można zgłaszać do 13 listopada. Dopiero po dalszym postępowaniu regionalny dyrektor ochrony środowiska może ustanowić rezerwat odpowiednim zarządzeniem.

Czy 1250,4 ha oznacza wzrost całej powierzchni chronionej regionu o 1250,4 ha?

Nie można tego interpretować tak szeroko. Część projektowanych rezerwatów może pokrywać się z innymi istniejącymi formami ochrony, np. Natura 2000 czy obszarami chronionego krajobrazu. Liczba 1250,4 ha opisuje powierzchnię trzynastu projektowanych rezerwatów, a nie automatyczny wzrost całkowitej, niepokrywającej się powierzchni wszystkich form ochrony.

Najbardziej precyzyjny bilans na obecnym etapie jest więc następujący: 13 nowych i 3 powiększone rezerwaty mogą podnieść liczbę obiektów rezerwatowych na Warmii i Mazurach o 10,24 proc., z 127 do 140, a same nowe obszary obejmą 1250,4 ha. Pełny przyrost powierzchni będzie można podać po uwzględnieniu dokładnego areału dołączanego do trzech istniejących rezerwatów oraz po zakończeniu procedury i ustaleniu ostatecznych granic.

Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Polscy żołnierze polegli w obronie Lwowa w 1939 roku: czego szuka IPN po 87 latach

źródło

Udostępnij