Obszary chronione w Polsce nie są rozmieszczone równomiernie. Według najnowszego pełnego porównania województw opublikowanego przez GUS, opartego na stanie z 31 grudnia 2024 roku, prawnie chronione tereny o szczególnych walorach przyrodniczych zajmowały w kraju 10,12 mln ha, czyli 32,2% powierzchni Polski, informuje redakcja TopFlop. Rekordzistą pod względem udziału takich terenów było województwo świętokrzyskie z wynikiem 65,0%, a pod względem powierzchni bezwzględnej prowadziło warmińsko-mazurskie — ponad 1,13 mln ha.
- Które województwa mają największy udział terenów prawnie chronionych?
- Dlaczego Świętokrzyskie prowadzi, choć nie ma najwięcej rezerwatów?
- Mazowieckie: najwięcej rezerwatów nie oznacza największej powierzchni
- Warmińsko-Mazurskie wygrywa powierzchnią rezerwatów
- Skąd tak duże różnice między województwami?
- Od 2024 roku mapa rezerwatów zaczęła zmieniać się znacznie szybciej
- Dlaczego liczba rezerwatów nie powinna być jedynym kryterium oceny ochrony?
- Co z tych danych wynika dla mapy ochrony przyrody w Polsce?
- Pytania i odpowiedzi
Zupełnie inaczej wygląda ranking, gdy zamiast całej powierzchni chronionej policzymy rezerwaty przyrody w Polsce. W 2024 roku najwięcej rezerwatów miał region mazowiecki — 189, następnie pomorski — 143 oraz zachodniopomorski — 137. Jednocześnie największą powierzchnię rezerwatową miało województwo warmińsko-mazurskie — 34,8 tys. ha, choć nie było liderem pod względem liczby obiektów. To właśnie ta różnica pokazuje, dlaczego proste pytanie „gdzie jest najwięcej ochrony” może dać kilka różnych odpowiedzi.
Dane szybko się zmieniają. GUS podawał 1580 rezerwatów według stanu na koniec 2024 roku, natomiast 19 października 2026 roku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska poinformowała, że rezerwat „Lasy Sopockie” był już 213. nowym rezerwatem ustanowionym od początku 2024 roku. Oznacza to, że regionalne zestawienia należy zawsze czytać z datą odniesienia, a nie traktować jako niezmienny ranking.
Które województwa mają największy udział terenów prawnie chronionych?
Najwyższy procent powierzchni chronionej nie występuje ani w największym województwie, ani w regionie z największą liczbą rezerwatów. Liderem jest Świętokrzyskie, gdzie obszary zaliczane przez statystykę GUS do powierzchni o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronionej stanowiły 65,0% powierzchni województwa. Drugie miejsce zajmowała Małopolska — 53,3%, a trzecie Warmińsko-Mazurskie — 46,8%. Podkarpackie osiągało 44,9%, a Lubuskie 37,5%.
Na przeciwnym końcu tabeli znalazło się Dolnośląskie z wynikiem 18,7%, Łódzkie — 19,6%, Śląskie — 21,1%, Zachodniopomorskie — 22,0% oraz Lubelskie — 22,5%. Niski udział całkowitej powierzchni liczonej w tej konkretnej kategorii GUS nie oznacza jednak braku cennych siedlisk. Może wynikać z innego układu form ochrony, mniejszego zasięgu obszarów chronionego krajobrazu albo większego udziału terenów zurbanizowanych, rolniczych i infrastrukturalnych.
| Województwo | Powierzchnia prawnie chroniona | Udział powierzchni województwa | Powierzchnia rezerwatów w 2024 r. |
|---|---|---|---|
| Świętokrzyskie | 760 487 ha | 65,0% | 3 913 ha |
| Małopolskie | 809 206 ha | 53,3% | 3 742 ha |
| Warmińsko-mazurskie | 1 131 248 ha | 46,8% | 34 833 ha |
| Podkarpackie | 800 853 ha | 44,9% | 11 486 ha |
| Lubuskie | 524 172 ha | 37,5% | 4 219 ha |
| Kujawsko-pomorskie | 578 078 ha | 32,2% | 9 742 ha |
| Podlaskie | 638 700 ha | 31,6% | 24 466 ha |
| Pomorskie | 609 741 ha | 31,2% | 9 548 ha |
| Mazowieckie | 1 065 363 ha | 30,0% | 19 540 ha |
| Wielkopolskie | 883 647 ha | 29,6% | 4 564 ha |
| Opolskie | 259 868 ha | 27,6% | 1 472 ha |
| Lubelskie | 566 199 ha | 22,5% | 12 335 ha |
| Zachodniopomorskie | 503 475 ha | 22,0% | 14 754 ha |
| Śląskie | 260 737 ha | 21,1% | 4 604 ha |
| Łódzkie | 356 222 ha | 19,6% | 7 325 ha |
| Dolnośląskie | 372 067 ha | 18,7% | 10 836 ha |
Istotne zastrzeżenie metodologiczne dotyczy sieci Natura 2000. Wskaźnik GUS „powierzchnia obszarów prawnie chronionych ogółem” nie obejmuje obszarów Natura 2000 jako odrębnej pozycji. GUS eliminuje również część podwójnego liczenia terenów, jeśli mniejsze formy ochrony znajdują się wewnątrz parków krajobrazowych lub obszarów chronionego krajobrazu. Dzięki temu suma nie jest prostym dodawaniem wszystkich granic widocznych na mapie.
Dlaczego Świętokrzyskie prowadzi, choć nie ma najwięcej rezerwatów?
Świętokrzyskie pokazuje najlepiej, dlaczego liczba rezerwatów i udział terenów chronionych to dwa różne wskaźniki. W 2024 roku funkcjonowały tam 73 rezerwaty, czyli znacznie mniej niż na Mazowszu, Pomorzu czy w Zachodniopomorskiem. Jednocześnie aż 624,5 tys. ha stanowiły obszary chronionego krajobrazu, a ponad 123 tys. ha — parki krajobrazowe. To właśnie duże powierzchniowe formy ochrony podnoszą udział regionu do 65%.
Geografia województwa również sprzyja tworzeniu rozległej sieci ochronnej. Góry Świętokrzyskie, kompleksy leśne, doliny rzeczne, wychodnie skalne oraz mozaika siedlisk tworzą obszary, które można chronić nie tylko punktowymi rezerwatami, ale całymi pasami krajobrazu.
W ostatnich latach znaczenie regionu jeszcze wzrosło. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podało w sierpniu 2026 roku, że od 2024 roku utworzono w województwie świętokrzyskim 10 nowych rezerwatów o łącznej powierzchni 4048,70 ha. Był to najwyższy wynik powierzchniowy spośród wszystkich województw.
Jednym z najważniejszych przykładów jest rezerwat „Bliżyńskie Lasy Naturalne”, obejmujący prawie 3000 ha. GDOŚ wskazuje go jako największy nowy rezerwat utworzony w Polsce od ponad dwóch dekad.

Mazowieckie: najwięcej rezerwatów nie oznacza największej powierzchni
Według danych GUS za 2024 rok liczba rezerwatów przyrody była najwyższa w województwie mazowieckim — 189. Ich łączna powierzchnia wynosiła jednak około 19,5 tys. ha. Dla porównania Warmińsko-Mazurskie miało 120 rezerwatów, ale zajmowały one aż 34,8 tys. ha.
Powód jest prosty: jeden duży rezerwat może obejmować więcej terenu niż kilkanaście niewielkich obiektów razem. Liczba jednostek administracyjnych nie mówi więc bezpośrednio, ile hektarów podlega tej formie ochrony.
Ranking liczby rezerwatów według stanu na koniec 2024 roku wyglądał następująco:
- Mazowieckie — 189.
- Pomorskie — 143.
- Zachodniopomorskie — 137.
- Warmińsko-mazurskie — 120.
- Podkarpackie — 100.
- Podlaskie — 100.
- Kujawsko-pomorskie — 99.
- Wielkopolskie — 99.
- Lubelskie — 91.
- Łódzkie — 90.
- Małopolskie — 90.
- Świętokrzyskie — 73.
- Lubuskie — 71.
- Dolnośląskie — 67.
- Śląskie — 66.
- Opolskie — 45.
Dla szerszego porównania form ochrony można sprawdzić także pełne zestawienie parków narodowych w Polsce, ich rozmieszczenia i najważniejszych obszarów przyrodniczych. Parki narodowe są bowiem kolejną kategorią, której rozmieszczenie również silnie zależy od historii regionu i zachowania dużych, stosunkowo naturalnych ekosystemów.
Co właściwie oznacza status rezerwatu?
Ustawa o ochronie przyrody określa, jakie tereny mogą otrzymać taki status. Nie jest on nadawany wyłącznie lasom ani dużym, niedostępnym obszarom.
„Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym” — stanowi art. 13 ustawy o ochronie przyrody.
Przepis wymienia również ekosystemy, ostoje, siedliska roślin, zwierząt i grzybów oraz elementy przyrody nieożywionej wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub krajobrazowymi. Status rezerwatu nadaje regionalny dyrektor ochrony środowiska w drodze aktu prawa miejscowego.
To tłumaczy część regionalnych dysproporcji. W jednym województwie chronione są liczne niewielkie torfowiska, murawy, stanowiska geologiczne czy fragmenty lasów, podczas gdy w innym tę samą powierzchnię może obejmować jeden duży kompleks.
Warmińsko-Mazurskie wygrywa powierzchnią rezerwatów
Jeżeli ranking oprzeć wyłącznie na hektarach objętych ochroną rezerwatową, lider zmienia się całkowicie. W 2024 roku rezerwaty przyrody w województwie warmińsko-mazurskim zajmowały około 34,8 tys. ha. To niemal 15,3 tys. ha więcej niż na Mazowszu, mimo że Mazowieckie miało o 69 rezerwatów więcej.
Na drugim miejscu znajdowało się Podlaskie z 24,5 tys. ha, dalej Mazowieckie z 19,5 tys. ha, Zachodniopomorskie z 14,8 tys. ha, Lubelskie z 12,3 tys. ha oraz Podkarpackie z 11,5 tys. ha.
| Województwo | Powierzchnia rezerwatów w 2024 r. |
|---|---|
| Warmińsko-mazurskie | 34 833 ha |
| Podlaskie | 24 466 ha |
| Mazowieckie | 19 540 ha |
| Zachodniopomorskie | 14 754 ha |
| Lubelskie | 12 335 ha |
| Podkarpackie | 11 486 ha |
| Dolnośląskie | 10 836 ha |
| Kujawsko-pomorskie | 9 742 ha |
| Pomorskie | 9 548 ha |
Północno-wschodnia Polska ma warunki sprzyjające tworzeniu większych rezerwatów: rozległe kompleksy leśne, jeziora, bagna, torfowiska i doliny rzeczne. W takich krajobrazach granice cennych siedlisk często obejmują setki lub tysiące hektarów, zamiast kończyć się na niewielkim izolowanym fragmencie.
Dobrym przykładem znaczenia terenów otaczających formalne granice ochrony są także polskie badania nad łosiami. W rejonie Biebrzy prawie 46,9% zarejestrowanych lokalizacji tych zwierząt znajdowało się poza parkiem narodowym, a w rejonie Polesia odsetek wynosił 64,5%. Więcej danych o tym, jak duże ssaki wykorzystują krajobraz poza obszarami ścisłej ochrony, pokazuje, dlaczego sama granica rezerwatu lub parku nie opisuje całego systemu przyrodniczego.
Skąd tak duże różnice między województwami?
Nie ma jednego czynnika, który wyjaśniałby różnicę między 45 rezerwatami w Opolskiem a 189 na Mazowszu. Decyduje zestaw uwarunkowań przyrodniczych, przestrzennych i historycznych.
Najważniejsze są:
- powierzchnia województwa — większy region może zawierać więcej niezależnych cennych obszarów;
- stopień zachowania naturalnych siedlisk;
- powierzchnia lasów państwowych i dużych kompleksów leśnych;
- występowanie mokradeł, torfowisk, jezior, dolin rzecznych, wydm lub siedlisk górskich;
- historyczny rozwój sieci rezerwatów;
- liczba prowadzonych badań i wykonanych inwentaryzacji przyrodniczych;
- aktywność RDOŚ, Lasów Państwowych, naukowców i organizacji przyrodniczych w zgłaszaniu nowych obiektów;
- struktura własności gruntów;
- presja urbanizacyjna i infrastrukturalna;
- możliwość wyznaczenia granic, które skutecznie chronią cały ekosystem.
Szczególnie mocny jest związek z terenami leśnymi. Lasy Państwowe informowały w 2026 roku, że na zarządzanych przez nie gruntach znajduje się 1455 rezerwatów, czyli 87,1% wszystkich rezerwatów przyrody wskazywanych w tym zestawieniu, a ich powierzchnia stanowiła około 75% powierzchni rezerwatowej kraju.
To nie oznacza, że Lasy Państwowe samodzielnie tworzą rezerwaty. Decyzję formalną podejmuje regionalny dyrektor ochrony środowiska. Leśnicy, naukowcy, samorządy czy organizacje mogą natomiast zgłaszać propozycje i dostarczać dokumentację.
Od 2024 roku mapa rezerwatów zaczęła zmieniać się znacznie szybciej
Tempo tworzenia nowych obszarów wyraźnie przyspieszyło. W kwietniu 2024 roku GDOŚ informowała, że w ramach inicjatywy „100 rezerwatów na 100-lecie Lasów Państwowych” przedstawiono prawie 220 propozycji obejmujących blisko 14 tys. ha. Dokumentacje miały zostać zweryfikowane przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska oraz zespoły ekspertów.
W sierpniu 2026 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało już o 200 nowych rezerwatach utworzonych od 2024 roku oraz ponad 100 powiększonych. Liderem liczbowym nowych obiektów było Pomorskie — 23, przed Podlaskiem — 20 oraz Kujawsko-Pomorskiem — 19.
Do 19 października liczba nowych obiektów od początku 2024 roku wzrosła do 213. Właśnie wtedy GDOŚ poinformowała o ustanowieniu rezerwatu „Lasy Sopockie” o powierzchni 140,68 ha wraz z otuliną liczącą 196,89 ha.
„Utworzenie liczącego 140,68 ha rezerwatu »Lasy Sopockie« oraz niemal 197-hektarowej otuliny to przemyślana odpowiedź na wyzwania związane z ochroną cennej przyrody w bezpośrednim sąsiedztwie dużego miasta” — wskazała Anna Tchórzewska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku, 19 października 2026 roku.
Nowe rezerwaty również nie rozkładają się równo. Według danych resortu z sierpnia 2026 roku ich liczba i powierzchnia wyglądały tak:
| Województwo | Nowe rezerwaty od 2024 r.* | Powierzchnia nowych rezerwatów |
|---|---|---|
| Pomorskie | 23 | 1 126,85 ha |
| Podlaskie | 20 | 2 097,13 ha |
| Kujawsko-pomorskie | 19 | 540,30 ha |
| Lubuskie | 16 | 1 280,43 ha |
| Lubelskie | 16 | 1 379,12 ha |
| Warmińsko-mazurskie | 16 | 1 689,85 ha |
| Zachodniopomorskie | 15 | 865,80 ha |
| Łódzkie | 12 | 322,79 ha |
| Świętokrzyskie | 10 | 4 048,70 ha |
| Mazowieckie | 9 | 702,76 ha |
| Dolnośląskie | 9 | 703,47 ha |
| Opolskie | 9 | 527,98 ha |
| Małopolskie | 8 | 393,32 ha |
| Podkarpackie | 8 | 936,45 ha |
| Śląskie | 5 | 493,08 ha |
| Wielkopolskie | 5 | 346,38 ha |
*Stan przedstawiony przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska 26 sierpnia 2026 roku, kiedy liczba nowych rezerwatów od początku 2024 roku osiągnęła 200.
Ta tabela pokazuje jeszcze jedną ważną zależność. Pomorskie miało ponad dwukrotnie więcej nowych rezerwatów niż Świętokrzyskie, ale powierzchnia nowych obiektów w Świętokrzyskiem była ponad trzy i pół razy większa.

Dlaczego liczba rezerwatów nie powinna być jedynym kryterium oceny ochrony?
Sama liczba obiektów może prowadzić do błędnych wniosków. Region z setką małych rezerwatów może chronić mniejszą powierzchnię niż województwo z kilkudziesięcioma dużymi obiektami.
Trzeba jednocześnie patrzeć na:
- liczbę rezerwatów;
- ich łączną powierzchnię;
- udział rezerwatów w powierzchni województwa;
- powierzchnię parków narodowych;
- parki krajobrazowe;
- obszary chronionego krajobrazu;
- sieć Natura 2000;
- ciągłość ekologiczną między chronionymi terenami;
- typ chronionych siedlisk;
- sposób faktycznego zarządzania ochroną.
Przykładowo Pomorze i Pomorze Zachodnie mają wiele stosunkowo niewielkich obiektów związanych z lasami, torfowiskami, jeziorami, wybrzeżem czy wydmami. Część szczególnie nietypowych siedlisk tworzą również rozległe wrzosowiska. Ich rozmieszczenie, genezę i zasady ochrony opisuje materiał o największych wrzosowiskach w Polsce i rezerwatach, w których występują.
Natura 2000 nie może być po prostu dodana do tabeli GUS
Porównując województwa, trzeba zachować ostrożność przy formach ochrony przyrody w Polsce. Granice różnych systemów mogą nakładać się na siebie. Ten sam las może jednocześnie znajdować się w parku krajobrazowym, obszarze Natura 2000 i obejmować rezerwat.
GUS zaznacza, że w statystyce powierzchni prawnie chronionej nie uwzględnia Natura 2000 jako części tego wskaźnika, a przy innych formach eliminuje podwójne liczenie części powierzchni. Dlatego nie można wziąć powierzchni wszystkich kategorii z różnych tabel i po prostu ich zsumować.
Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wskazuje obecnie dziesięć ustawowych form ochrony przyrody, w tym parki narodowe, rezerwaty, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, Natura 2000 oraz ochronę gatunkową. Każda z nich ma inny cel i zakres ograniczeń.
„Każda z form spełnia inną rolę w polskim systemie ochrony przyrody i służy innym celom” — wyjaśnia Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w zestawieniu form ochrony.
Co z tych danych wynika dla mapy ochrony przyrody w Polsce?
Nie istnieje jedno województwo, które prowadzi we wszystkich kategoriach. Świętokrzyskie ma największy udział całej powierzchni prawnie chronionej według metodologii GUS. Warmińsko-Mazurskie ma największą powierzchnię chronioną w liczbach bezwzględnych oraz największy areał rezerwatów według danych za 2024 rok. Mazowieckie miało natomiast najwięcej samych rezerwatów w zestawieniu GUS z końca 2024 roku.
Podlaskie wyróżnia się z kolei bardzo dużą powierzchnią parków narodowych — ponad 92 tys. ha — oraz 24,5 tys. ha rezerwatów. Małopolska ma pięć parków narodowych w statystyce wojewódzkiej i ponad połowę powierzchni regionu objętą analizowanymi przez GUS formami ochrony.
Regionalne różnice nie są więc wynikiem jednego administracyjnego schematu. Odbijają geografię, historię użytkowania gruntów, rozdrobnienie siedlisk, strukturę własności oraz to, jakie formy ochrony stosowano w poszczególnych częściach kraju.
Pytania i odpowiedzi
Gdzie jest najwięcej obszarów chronionych w Polsce?
Jeżeli chodzi o udział powierzchni województwa w statystyce GUS za 2024 rok, prowadzi województwo świętokrzyskie — 65,0%. Następne są Małopolskie — 53,3% oraz Warmińsko-Mazurskie — 46,8%.
Które województwo ma największą powierzchnię chronioną?
W liczbach bezwzględnych pierwsze miejsce zajmowało Warmińsko-Mazurskie — około 1,13 mln ha. Mazowieckie miało około 1,07 mln ha, a Wielkopolskie 883,6 tys. ha.
Gdzie było najwięcej rezerwatów przyrody?
Według pełnego zestawienia GUS na 31 grudnia 2024 roku najwięcej było ich w województwie mazowieckim — 189. Dalej znajdowały się Pomorskie — 143 i Zachodniopomorskie — 137.
Gdzie rezerwaty zajmują największą powierzchnię?
Warmińsko-Mazurskie miało w 2024 roku około 34,8 tys. ha rezerwatów. Drugie było Podlaskie z 24,5 tys. ha, a trzecie Mazowieckie z 19,5 tys. ha.
Dlaczego województwa mają różną liczbę rezerwatów?
Wpływają na to wielkość i różnorodność regionu, liczba zachowanych siedlisk, struktura lasów, mokradeł i dolin rzecznych, historia ochrony przyrody, badania terenowe oraz liczba zgłaszanych i zatwierdzanych projektów. Rezerwat tworzy regionalny dyrektor ochrony środowiska, dlatego każda propozycja przechodzi osobną procedurę.
Czy liczba rezerwatów w Polsce nadal rośnie?
Tak. 26 sierpnia 2026 roku resort klimatu informował o 200 nowych rezerwatach utworzonych od 2024 roku, natomiast 19 października GDOŚ podała, że „Lasy Sopockie” były już 213. nowym rezerwatem ustanowionym w tym okresie. Oznacza to, że ranking regionalny nadal się zmienia.
Ochrona przyrody w Polsce tworzy sieć znacznie bardziej złożoną niż sam ranking rezerwatów. Gdy porównuje się województwa, trzeba oddzielić liczbę obiektów od ich powierzchni i od ogólnego udziału terenów chronionych. Dopiero te trzy wskaźniki pokazują, dlaczego Mazowsze może mieć najwięcej rezerwatów, Warmińsko-Mazurskie największy ich areał, a Świętokrzyskie największy procent powierzchni objętej analizowanymi przez GUS formami ochrony.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Co naprawdę robi producent muzyczny: od surowego nagrania do utworu, który brzmi w słuchawkach