Polacy coraz częściej wybierają tańsze produkty, a cena po raz pierwszy od kilku lat wyraźnie wyprzedziła jakość jako podstawowe kryterium codziennych zakupów, informuje redakcja TopFlop. W najnowszym badaniu Fundacji „Teraz Polska” cenę wśród trzech najważniejszych czynników wskazało 88,5% respondentów, podczas gdy jakość — 76,1%. Jeszcze w 2024 roku proporcje były odwrotne: jakość wskazywało 87,3% badanych, a cenę 76,4%.
- Cena wyprzedziła jakość. Dane pokazują zmianę, której nie było jeszcze dwa lata temu
- Gospodarstwa mają wyższe dochody, ale pamiętają poprzednie podwyżki
- Co robi kupujący, kiedy budżet zaczyna być za ciasny
- Marki własne przestały być produktem „dla tych, których nie stać”
- Promocja stała się częścią planowania budżetu, ale łatwo na niej przepłacić
- Jakość nie zniknęła. Konsument po prostu ustala, gdzie może z niej zrezygnować
- Żywność jest szczególnie wrażliwa na zmianę budżetu
- Sprzedaż nadal rośnie, ale dane nie pokazują powrotu beztroskiego konsumenta
- Co naprawdę dzieje się z zachowaniem kupującego, gdy pieniędzy jest mniej
- Dlaczego niższa inflacja nie musi szybko odwrócić tego trendu
- Pytania i odpowiedzi
Nie oznacza to jednak, że konsumenci przestali interesować się składem, trwałością czy pochodzeniem produktu. Dane z 2026 roku pokazują raczej zmianę kolejności decyzji: najpierw gospodarstwo domowe sprawdza, czy zakup mieści się w budżecie, dopiero później porównuje pozostałe cechy. Inflacja we wrześniu wynosiła w Polsce 4,1% rok do roku, towary były droższe o 3,6%, a usługi o 5,3%. Jednocześnie sprzedaż detaliczna w cenach stałych zwiększyła się we wrześniu o 3,3% rok do roku, lecz spadła o 3,8% wobec sierpnia. Konsumenci nadal kupują, ale robią to znacznie bardziej selektywnie.
Cena wyprzedziła jakość. Dane pokazują zmianę, której nie było jeszcze dwa lata temu
Najbardziej wymowną zmianę pokazuje raport Fundacji Polskiego Godła Promocyjnego „Teraz Polska”, opublikowany 21 października 2026 roku. Respondentów pytano o najważniejsze kryteria wpływające na codzienne zakupy. Cena otrzymała 88,5% wskazań, a jakość 76,1%. Kolejne miejsca zajęły kraj pochodzenia — 24,4%, walory ekologiczne — 12,7%, oznaczenia jakości — 12,5% oraz opakowanie — 5%.
Jeszcze dwa lata temu obraz wyglądał inaczej. W 2024 roku jakość była ważna dla 87,3% respondentów, podczas gdy cena dla 76,4%. W 2025 roku przewaga jakości nadal się utrzymywała: 78,6% wobec 73,9%. Dopiero w najnowszym pomiarze kolejność się odwróciła.
| Kryterium zakupowe | 2026 |
|---|---|
| Cena | 88,5% |
| Jakość | 76,1% |
| Kraj pochodzenia | 24,4% |
| Walory ekologiczne | 12,7% |
| Znaki jakości | 12,5% |
| Opakowanie | 5,0% |
Różnica między ceną a jakością wynosi obecnie 12,4 pkt proc. Nie jest to więc kosmetyczna zmiana w badaniu, lecz widoczne przesunięcie priorytetów.
Jednocześnie gotowość do dopłacania za wysoką jakość deklaruje 59,2% respondentów. 15% odpowiada wprost, że dopłacać nie zamierza, a 25,8% nie potrafi jednoznacznie określić swojej decyzji.
„Nie każda firma musi walczyć o klienta najniższą ceną. Dobrze zbudowana marka może uzasadniać wyższą cenę” — mówi Adrian Gorzycki, cytowany w raporcie Fundacji „Teraz Polska”.
Problem polega jednak na tym, że możliwość zaakceptowania wyższej ceny zależy dziś w coraz większym stopniu od wolnych środków pozostających po opłaceniu podstawowych wydatków.
Gospodarstwa mają wyższe dochody, ale pamiętają poprzednie podwyżki
Statystyki finansów gospodarstw domowych mogą początkowo przeczyć tezie o zaciskaniu pasa. Według GUS przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę wyniósł w 2025 roku około 3500 zł. Nominalnie był o 10,5% wyższy niż rok wcześniej, a realnie — po uwzględnieniu zmian cen — o 6,7%.
Przeciętne miesięczne wydatki osiągnęły natomiast 2015 zł na osobę, rosnąc nominalnie o 7,3% i realnie o 3,6%. Ich udział w dochodzie rozporządzalnym spadł z 59,3% do 57,6%.
Nie oznacza to jednak, że każde gospodarstwo posiada taką samą przestrzeń finansową. GUS wskazuje na utrzymujące się duże różnice między grupami społeczno-ekonomicznymi. Przykładowo gospodarstwa osób pracujących na własny rachunek osiągały średnio 4198 zł dochodu rozporządzalnego na osobę i wydawały 2270 zł.
Do tego dochodzi pamięć cenowa konsumentów. Według raportu Auchan „Zakupowy Trendspotting 2026” aż 84% Polaków nadal z niepokojem obserwuje ceny podstawowych produktów spożywczych, a około jedna trzecia deklaruje trwałą zmianę swoich nawyków zakupowych.
Spadek tempa inflacji nie powoduje automatycznie powrotu do dawnych cen. Dla konsumenta liczy się przede wszystkim kwota widoczna na półce i suma na paragonie.
Dobrze pokazuje to aktualny odczyt GUS. We wrześniu 2026 roku ceny konsumpcyjne były o 4,1% wyższe niż rok wcześniej. W samym miesiącu zwiększyły się o 0,7%. Towary podrożały miesiąc do miesiąca o 1,2%.
W efekcie konsument może jednocześnie zarabiać realnie więcej niż rok wcześniej i pozostawać znacznie bardziej ostrożny podczas zakupów.
Co robi kupujący, kiedy budżet zaczyna być za ciasny
Zmiana nie polega przede wszystkim na całkowitej rezygnacji z zakupów. Konsument zmienia strukturę koszyka.
Raport Auchan pokazuje, że:
- 52% badanych kontroluje całkowity koszt zakupów;
- 49% przechodzi na tańsze produkty lub zamienniki;
- 44% częściej wybiera towary objęte promocją.
To bardzo istotna różnica. Oszczędzanie nie zawsze oznacza kupowanie mniejszej liczby produktów. Często oznacza kupowanie innej marki, zmianę sklepu, wybór promocji, większego opakowania albo produktu z niższej półki cenowej.
„Cena nadal ma ogromne znaczenie, ale konsumenci coraz rzadziej patrzą wyłącznie na pojedynczą etykietę. Liczy się cały koszyk” — mówi Rafał Bieńko, dyrektor strategii cenowej Auchan Polska.
Konsument zaczyna liczyć cenę jednostkową
Przy ograniczonym budżecie szczególnego znaczenia nabiera cena kilograma, litra, sztuki czy 100 gramów produktu.
Duże opakowanie nie zawsze jest automatycznie tańsze. Przykładowo wariant 400 g może kosztować więcej w przeliczeniu na 100 g niż paczka 200 g lub 600 g. Dlatego przy zakupach warto porównywać właśnie cenę jednostkową, a nie wyłącznie dużą liczbę na etykiecie.
Dokładny mechanizm pokazuje materiał wyjaśniający, dlaczego większe opakowanie nie zawsze oznacza niższą cenę za 100 g.
Przy napiętym budżecie nawet różnica kilkudziesięciu groszy na pojedynczym produkcie może mieć znaczenie, jeżeli podobne decyzje dotyczą kilkudziesięciu pozycji w miesięcznym koszyku.

Marki własne przestały być produktem „dla tych, których nie stać”
Jednym z najważniejszych efektów presji cenowej jest wzrost znaczenia marek własnych sieci handlowych.
Z badania SW Research przeprowadzonego na zlecenie Auchan wynika, że 81% Polaków kupuje produkty marek własnych. Ponad połowa traktuje je jako sposób na oszczędzanie, a 45% postrzega już jako odpowiedniki produktów znanych marek.
Jeszcze mocniejsze dane zawiera analiza rynku private label przygotowana przez BNP Paribas. Według przywołanych tam danych 77% polskich konsumentów nadal wybiera markę własną przede wszystkim w poszukiwaniu oszczędności. Jednocześnie 54% uważa, że takie produkty oferują jakość podobną do marek producentów albo nawet ją przewyższają.
| Zachowanie dotyczące marek własnych | Odsetek |
|---|---|
| Polacy kupujący produkty marek własnych | 81% |
| Uznający private label za odpowiednik znanych marek | 45% |
| Wybierający je przede wszystkim dla oszczędności* | 77% |
| Uważający jakość za podobną lub wyższą* | 54% |
*Dane przytoczone w analizie BNP Paribas.
Zmiana ma znaczenie dla całego rynku. Jeśli konsument kupi tańszy jogurt, makaron, papier toaletowy czy detergent i nie zauważy znaczącego pogorszenia jakości, prawdopodobieństwo powrotu do droższego produktu spada.
Dlatego tańsze zamienniki nie muszą już oznaczać krótkotrwałego wyboru spowodowanego kryzysem.
Promocja stała się częścią planowania budżetu, ale łatwo na niej przepłacić
Gdy cena zyskuje pierwszeństwo, wzrasta również znaczenie promocji, aplikacji lojalnościowych i wielopaków. Według danych Auchan 44% konsumentów aktywnie wybiera produkty znajdujące się na promocji.
Nie każda przecena oznacza jednak oszczędność.
Dwie następujące po sobie obniżki nie sumują się w prosty sposób. Rabat 30%, a następnie 20%, daje łącznie 44%, ponieważ druga obniżka jest naliczana od już zmniejszonej ceny. Szczegółowy przykład można znaleźć w analizie jak naprawdę liczyć kolejne rabaty w sklepie.
Przy ograniczonym budżecie warto sprawdzać przede wszystkim:
- końcową kwotę do zapłaty;
- cenę za kilogram, litr lub sztukę;
- najniższą cenę z 30 dni przed obniżką;
- warunek skorzystania z promocji;
- konieczność zakupu kilku sztuk;
- termin przydatności produktu;
- możliwość faktycznego zużycia całego opakowania.
Przydatne może być również szybkie obliczanie rzeczywistego rabatu. Mechanizm dla promocji „druga sztuka 50% taniej” i podobnych ofert został pokazany w materiale o tym, jak obliczyć procent z ceny i sprawdzić rzeczywistą oszczędność.
Najtańszy produkt nie jest automatycznie najbardziej ekonomicznym produktem, jeśli część opakowania zostanie wyrzucona albo promocja wymusza zakup ilości większej niż potrzebna.
Jakość nie zniknęła. Konsument po prostu ustala, gdzie może z niej zrezygnować
Twierdzenie, że Polacy całkowicie odwracają się od jakości, byłoby zbyt daleko idące.
Badanie PwC opublikowane w lutym 2026 roku pokazuje, że około 59% Polaków wskazuje cenę jako najważniejsze kryterium zakupu, ale równocześnie konsumenci nadal zwracają uwagę na jakość, zdrowie i lokalne pochodzenie żywności. 35% planowało zwiększyć wydatki na świeże produkty, ograniczając jednocześnie alkohol i przekąski.
Podobny obraz daje badanie Providenta. W ciągu dwóch lat 38,5% respondentów zaczęło przykładać większą wagę do oszczędności, ale jednocześnie 35,4% deklarowało mocniejsze nastawienie na jakość zamiast ilości.
„Kwestie ceny — zarówno przy zakupie, jak i naprawie — pozostają dla wszystkich konsumentów kluczowe w procesie decyzyjnym” — wskazuje Karolina Łuczak, rzeczniczka Provident Polska.
Powstaje koszyk mieszany: tanio tu, drożej tam
W praktyce gospodarstwo domowe może zachowywać się inaczej w każdej kategorii.
Przykładowo konsument może:
- kupić makaron marki własnej zamiast producenta premium;
- wybrać tańszy papier czy środki czystości;
- nadal płacić więcej za mięso, kawę lub kosmetyki;
- ograniczyć częstotliwość zakupu przekąsek;
- kupować produkty premium tylko w promocji;
- zmienić sklep w zależności od konkretnej kategorii;
- przygotować listę i zrezygnować z zakupów impulsowych.
Dlatego obecnego trendu nie należy sprowadzać do prostego hasła „Polacy kupują gorsze produkty”.
Znacznie trafniejsze jest stwierdzenie: Polacy częściej dokonują selekcji, za które cechy produktu są jeszcze gotowi zapłacić.
Żywność jest szczególnie wrażliwa na zmianę budżetu
Zakupy spożywcze są jednym z pierwszych obszarów, w których gospodarstwo może dokonywać drobnych, ale częstych korekt.
Raport Auchan wskazuje, że żywność i napoje bezalkoholowe stanowią znaczącą część wydatków gospodarstw domowych, dlatego nawet niewielkie różnice cen pomiędzy sklepami czy markami kumulują się w skali miesiąca.
Jednocześnie kupowanie większych ilości wyłącznie dlatego, że jednostkowa cena jest niższa, może prowadzić do przeciwnego efektu.
W polskich gospodarstwach domowych nadal wyrzuca się znaczne ilości żywności. W badaniu Banków Żywności najczęściej wskazywanymi produktami trafiającymi do kosza były pieczywo, owoce oraz warzywa. Dlatego rzeczywista oszczędność pojawia się dopiero wtedy, gdy kupiony produkt zostanie wykorzystany. Więcej danych znajduje się w analizie dotyczącej tego, ile jedzenia trafia do kosza w polskich domach.
Sprzedaż nadal rośnie, ale dane nie pokazują powrotu beztroskiego konsumenta
Wrześniowe statystyki GUS wskazują, że handel nie znajduje się w fazie gwałtownego załamania.
Sprzedaż detaliczna w cenach stałych była we wrześniu 2026 roku o 3,3% większa niż rok wcześniej. Od stycznia do września zwiększyła się o 3%.
Jednocześnie wobec sierpnia sprzedaż obniżyła się o 3,8%. Po korekcie sezonowej była o 2,9% wyższa niż przed rokiem, lecz o 1,7% niższa niż miesiąc wcześniej.
| Wskaźnik | Wrzesień 2026 |
|---|---|
| Inflacja CPI r/r | +4,1% |
| Inflacja CPI m/m | +0,7% |
| Ceny towarów r/r | +3,6% |
| Ceny usług r/r | +5,3% |
| Sprzedaż detaliczna r/r, ceny stałe | +3,3% |
| Sprzedaż detaliczna m/m | -3,8% |
Te liczby dobrze pokazują różnicę między konsumpcją a sposobem kupowania. Polacy nie przestają chodzić do sklepów. Zmienia się natomiast zawartość koszyka i procedura prowadząca do decyzji.

Co naprawdę dzieje się z zachowaniem kupującego, gdy pieniędzy jest mniej
Presja finansowa prowadzi do kilku powtarzalnych reakcji.
Pierwszą jest zwiększenie wrażliwości cenowej. Różnica między 6,99 a 8,99 zł zaczyna odgrywać większą rolę niż logo producenta.
Drugą jest częstsze poszukiwanie substytutów. Konsument zaczyna porównywać produkt markowy z marką własną, mniejsze opakowanie z większym albo sklep stacjonarny z ofertą konkurencji.
Trzecia reakcja to ograniczenie zakupów impulsywnych. Lista produktów, aplikacje sieci handlowych, gazetki czy porównywanie cen stają się elementem zarządzania domowymi wydatkami.
Czwartą jest selektywna lojalność. Konsument pozostaje przy ulubionej marce tylko tam, gdzie dostrzega konkretną różnicę jakościową.
Piątą stanowi przesuwanie droższych zakupów w czasie lub czekanie na promocję.
W efekcie marka traci klienta nie wtedy, gdy pojawia się tańszy konkurent, lecz wtedy, gdy kupujący testuje tańszy produkt i stwierdza, że różnica nie uzasadnia wyższej ceny.
Dlaczego niższa inflacja nie musi szybko odwrócić tego trendu
Konsument nie porównuje dzisiejszej inflacji wyłącznie z ubiegłoroczną. Pamięta również, ile płacił kilka lat wcześniej.
To właśnie dlatego poprawa wskaźników gospodarczych nie musi automatycznie oznaczać powrotu do starych zwyczajów. Jeżeli gospodarstwo nauczyło się planować zakupy, korzystać z marek własnych i porównywać ceny, część tych zachowań może pozostać nawet przy większych dochodach.
Według raportu Auchan jedna trzecia konsumentów uważa zmianę swoich zachowań zakupowych za trwałą. 84% nadal obserwuje ceny podstawowych produktów z niepokojem.
Dodatkowo obecna inflacja nadal oznacza wzrost poziomu cen. We wrześniu wynosiła 4,1% rok do roku, a więc przeciętny koszyk nadal drożał, choć inaczej niż podczas wcześniejszych skoków inflacyjnych.
Dlatego zachowania zakupowe Polaków mogą pozostać ostrożne przez dłuższy czas.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Polacy częściej wybierają tańsze produkty?
Najważniejszym powodem jest większa wrażliwość na cenę i koszty całego koszyka. W badaniu Fundacji „Teraz Polska” cenę wskazało 88,5% respondentów, a jakość 76,1%.
Czy Polacy przestali zwracać uwagę na jakość?
Nie. Jakość nadal pozostaje jednym z dwóch najważniejszych kryteriów zakupowych. Konsumenci częściej decydują jednak, w których kategoriach dopłata za nią jest uzasadniona.
Czy marki własne są obecnie popularne?
Tak. Według badania SW Research 81% Polaków kupuje produkty marek własnych, a 45% postrzega je jako odpowiedniki produktów znanych producentów.
Czy Polacy rzeczywiście mniej kupują?
Nie w każdej kategorii. Sprzedaż detaliczna w cenach stałych we wrześniu 2026 roku była o 3,3% wyższa niż rok wcześniej. Zmienia się przede wszystkim struktura koszyka i sposób dokonywania wyboru.
Jak najprościej ograniczyć koszt codziennych zakupów?
Najbardziej praktyczne jest porównywanie cen jednostkowych, planowanie listy, sprawdzanie promocji i kupowanie większego opakowania wyłącznie wtedy, gdy zostanie wykorzystane. Należy także porównywać marki własne z produktami producentów pod względem składu, ilości i ceny.
Czy tańszy produkt zawsze oznacza gorszą jakość?
Nie. Badania dotyczące marek własnych pokazują, że znaczna część klientów nie traktuje ich już jako jakościowo gorszych zamienników. Ocena powinna dotyczyć konkretnego produktu, a nie samego poziomu ceny.
Zmiana zachowań konsumentów w Polsce nie sprowadza się więc do prostego „kupowania gorszego, bo jest taniej”. Dane pokazują znacznie bardziej złożony proces: klient najpierw ustala finansową granicę zakupu, później szuka najlepszego produktu w jej obrębie. Cena stała się filtrem wejściowym, a jakość, marka, pochodzenie czy ekologiczność konkurują o uwagę dopiero wtedy, gdy produkt mieści się w budżecie. Jeżeli ceny pozostaną pod presją, a gospodarstwa domowe utrzymają wypracowane podczas wcześniejszej inflacji nawyki, ten model zakupów może pozostać charakterystyczny dla polskiego rynku także po dalszej poprawie realnych dochodów.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Dlaczego jedne polskie miasta rosną, a inne tracą mieszkańców? Mapa Polski zmienia się szybciej niż jej granice