Imiesłowy – rodzaje, końcówki, przykłady i zasady interpunkcji

Imiesłowy – rodzaje, końcówki, przykłady i zasady interpunkcji tworzą system, który pozwala skracać zdania, dokładniej opisywać czynności i unikać powtarzania tych samych konstrukcji. W języku polskim występują cztery podstawowe rodzaje imiesłowów: przymiotnikowe czynne i bierne oraz przysłówkowe współczesne i uprzednie, informuje TopFlop. Różnią się końcówkami, sposobem odmiany, znaczeniem, pisownią z partykułą „nie” oraz regułami stawiania przecinków.

Imiesłów jest nieosobową formą czasownika. Nie wskazuje osoby wykonującej czynność za pomocą końcówki osobowej, ale zachowuje znaczenie czynności albo stanu. Jednocześnie może pełnić funkcję podobną do przymiotnika lub przysłówka. Dlatego formy czytający, napisany, czytając i przeczytawszy powstają od czasowników, lecz w zdaniu zachowują się inaczej niż czasowniki osobowe.

Co to jest imiesłów i jak rozpoznać go w zdaniu

Imiesłów powstaje od czasownika, ale nie odmienia się przez osoby ani czasy tak jak formy czytam, czytała, przeczytacie. Może opisywać cechę wynikającą z wykonywania czynności, wskazywać rezultat działania albo określać czynność towarzyszącą innej czynności. Rozpoznanie imiesłowu wymaga więc sprawdzenia jego budowy, funkcji oraz związku z pozostałymi wyrazami.

Formy przymiotnikowe odpowiadają na pytania charakterystyczne dla przymiotników: jaki?, jaka?, jakie?. Odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje. Formy przysłówkowe odpowiadają natomiast na pytania odnoszące się do okoliczności czynności, na przykład jak?, kiedy?, w jaki sposób?. Są nieodmienne i najczęściej występują przy czasowniku w formie osobowej.

Najłatwiej zauważyć różnicę w dwóch zdaniach:

• Uczeń czytający książkę robił notatki.
• Czytając książkę, uczeń robił notatki.

W pierwszym zdaniu wyraz czytający opisuje ucznia, dlatego jest imiesłowem przymiotnikowym. W drugim forma czytając określa czynność wykonywaną równocześnie z robieniem notatek, dlatego jest imiesłowem przysłówkowym.

Przy analizie bardziej rozbudowanych konstrukcji pomocne jest wcześniejsze ustalenie liczby orzeczeń. Szczegółowy sposób takiej analizy przedstawia materiał wyjaśniający, jak rozpoznać zdanie pojedyncze i złożone oraz policzyć jego części składowe.

Rodzaje imiesłowów w języku polskim

Polskie imiesłowy dzielą się na dwie główne grupy: przymiotnikowe i przysłówkowe. Każda z nich obejmuje dwa odrębne typy. Podział nie jest przypadkowy, ponieważ wskazuje sposób użycia formy w zdaniu, jej odmianę oraz relację czasową między czynnościami.

Rodzaje imiesłowów można przedstawić w następującym układzie:

Grupa	Rodzaj imiesłowu	Typowe końcówki	Przykład
przymiotnikowe	czynny	-ący, -ąca, -ące	czytający, pracująca
przymiotnikowe	bierny	-ny, -na, -ne, -ony, -ona, -one, -ty, -ta, -te	napisany, zamknięta
przysłówkowe	współczesny	-ąc	czytając, idąc
przysłówkowe	uprzedni	-wszy, -łszy	przeczytawszy, zjadłszy

Imiesłowy przymiotnikowe są odmienne. Oznacza to, że ich forma dostosowuje się do rzeczownika pod względem rodzaju, liczby i przypadku. Można powiedzieć: czytający uczeń, czytająca uczennica, czytające dzieci, czytających uczniów.

Imiesłowy przysłówkowe pozostają nieodmienne. Formy czytając, wracając, napisawszy i wyszedłszy nie zmieniają końcówki bez względu na rodzaj czy liczbę wykonawcy czynności.

Cztery rodzaje imiesłowów w skrócie

1. Imiesłów przymiotnikowy czynny oznacza wykonawcę czynności.
2. Imiesłów przymiotnikowy bierny oznacza obiekt poddany czynności.
3. Imiesłów przysłówkowy współczesny wskazuje czynność równoczesną.
4. Imiesłów przysłówkowy uprzedni wskazuje czynność wcześniejszą.

Imiesłów przymiotnikowy czynny – końcówki i przykłady

Imiesłów przymiotnikowy czynny nazywa cechę osoby, zwierzęcia, przedmiotu lub zjawiska, które wykonuje określoną czynność. Najczęściej tworzy się go od czasowników niedokonanych. Charakterystycznym elementem jego budowy jest cząstka -ąc-, po której pojawia się końcówka przymiotnikowa odpowiadająca rodzajowi, liczbie i przypadkowi.

Podstawowe zakończenia to -ący, -ąca, -ące. W odmianie mogą pojawić się także formy -ącego, -ącej, -ących, -ącym i -ącymi. Imiesłów zachowuje znaczenie czasownika, ale składniowo określa rzeczownik.

Przykłady:

• pracujący lekarz – lekarz, który pracuje;
• śpiewająca dziewczyna – dziewczyna, która śpiewa;
• płynąca rzeka – rzeka, która płynie;
• rosnące drzewo – drzewo, które rośnie;
• czekający pasażerowie – pasażerowie, którzy czekają.

Formę można zazwyczaj przekształcić w zdanie podrzędne z wyrazem który. Wyrażenie uczeń rozwiązujący zadanie odpowiada konstrukcji uczeń, który rozwiązuje zadanie. Takie przekształcenie pomaga ustalić, czy imiesłów rzeczywiście opisuje wykonawcę czynności.

Czasownik	Imiesłów czynny	Przykład w zdaniu
czytać	czytający	Czytający uczeń podkreślał ważne fragmenty.
pracować	pracujący	Pracujący silnik wydawał równy dźwięk.
płakać	płaczący	Płaczące dziecko szukało rodzica.
rosnąć	rosnący	Rosnące koszty wpłynęły na budżet.
świecić	świecący	Świecąca latarnia wskazywała drogę.

Nie każdy czasownik pozwala utworzyć naturalnie brzmiący imiesłów czynny w każdym znaczeniu. Konstrukcja musi opisywać rzeczywistego wykonawcę czynności. Forma czytająca książka byłaby błędna, ponieważ książka nie wykonuje czynności czytania.

Imiesłów przymiotnikowy bierny – kiedy można go utworzyć

Imiesłów przymiotnikowy bierny wskazuje osobę lub rzecz, na którą skierowana jest czynność. Powstaje przede wszystkim od czasowników przechodnich, czyli takich, które mogą łączyć się z dopełnieniem w bierniku bez przyimka. Przykładowo można napisać list, zamknąć drzwi, przeczytać książkę albo umyć samochód.

Charakterystyczne zakończenia to -ny, -ony oraz -ty, wraz z ich odmianą rodzajową i przypadkową. Wybór końcówki zależy od budowy czasownika i utrwalonego wzorca językowego. Nie wystarczy mechanicznie dołączyć jedną końcówkę do dowolnej podstawy.

Przykłady:

• napisany list – list, który ktoś napisał;
• zamknięte drzwi – drzwi, które ktoś zamknął;
• ugotowana zupa – zupa, którą ktoś ugotował;
• wypita kawa – kawa, którą ktoś wypił;
• odnaleziony dokument – dokument, który ktoś odnalazł.

Najczęstsze końcówki imiesłowów biernych

Końcówka	Przykłady
-ny, -na, -ne	czytany, czytana, czytane
-ony, -ona, -one	zrobiony, zrobiona, zrobione
-ty, -ta, -te	umyty, umyta, umyte
formy przypadków zależnych	napisanego, zamkniętej, wykonanych

Nie tworzy się standardowego imiesłowu biernego od czasowników nieprzechodnich, takich jak spać, iść, leżeć czy rosnąć. Nie można bowiem powiedzieć, że ktoś „został spany” albo że droga „została idziana”. Takie czasowniki nie nazywają działania skierowanego na bezpośredni obiekt.

Imiesłów bierny opisuje rezultat czynności albo stan obiektu, ale często nie wskazuje wykonawcy. Zdanie Dokument został podpisany informuje o zakończonej czynności, choć nie mówi, kto złożył podpis.

Imiesłów przysłówkowy współczesny – końcówka „-ąc”

Imiesłów przysłówkowy współczesny kończy się na -ąc i wskazuje czynność odbywającą się równocześnie z czynnością wyrażoną przez orzeczenie. Najczęściej tworzy się go od czasowników niedokonanych, ponieważ takie czasowniki przedstawiają czynność jako trwającą, powtarzalną albo niezakończoną.

W zdaniu Idąc do szkoły, rozmawiał z kolegą chodzenie i rozmowa odbywają się w tym samym czasie. Podobna relacja występuje w konstrukcjach czytając, notowała, gotując, słuchał radia oraz czekając, sprawdzała wiadomości. Forma imiesłowowa nie informuje sama o czasie gramatycznym. Czas całej wypowiedzi wynika z orzeczenia.

Przykłady imiesłowów współczesnych:

• robiąc,
• czytając,
• pisząc,
• idąc,
• patrząc,
• rozmawiając,
• pracując,
• czekając.

Poprawne zdania:

• Wracając z pracy, kupiła pieczywo.
• Rozwiązując zadanie, uczeń zapisywał kolejne działania.
• Patrząc przez okno, zauważyli nadciągającą burzę.
• Nie znając adresu, zadzwonił do organizatora.
• Słuchając nagrania, zaznacz najważniejsze informacje.

Imiesłów współczesny nie musi oznaczać czynności trwającej dokładnie tyle samo czasu co czynność główna. Wystarczy, że obie czynności pozostają w relacji równoczesności w przedstawionej sytuacji.

Imiesłów przysłówkowy uprzedni – końcówki „-wszy” i „-łszy”

Imiesłów przysłówkowy uprzedni informuje, że jedna czynność zakończyła się przed rozpoczęciem drugiej. Tworzy się go zasadniczo od czasowników dokonanych. Charakterystyczne końcówki to -wszy i -łszy.

W zdaniu Przeczytawszy instrukcję, uruchomił urządzenie najpierw zakończono czytanie, a później uruchomiono sprzęt. Kolejność wydarzeń jest więc wyraźnie określona. Imiesłów uprzedni pozwala przedstawić ją bez budowania pełnego zdania podrzędnego.

Przykłady:

• przeczytawszy – od przeczytać;
• napisawszy – od napisać;
• zrobiwszy – od zrobić;
• wyszedłszy – od wyjść;
• zjadłszy – od zjeść;
• usiadłszy – od usiąść.

Poprawne konstrukcje:

1. Przeczytawszy raport, dyrektor zwołał naradę.
2. Zamknąwszy drzwi, wyszła z budynku.
3. Zjadłszy śniadanie, rozpoczął trening.
4. Wysłuchawszy obu stron, komisja ogłosiła decyzję.
5. Sprawdziwszy obliczenia, uczennica oddała pracę.

Formy uprzednie występują dziś rzadziej w codziennej rozmowie niż formy zakończone na -ąc. Nadal są jednak poprawne i funkcjonalne w tekstach literackich, naukowych, urzędowych oraz dziennikarskich. Ich nadużywanie może nadać wypowiedzi przesadnie podniosły albo archaizujący ton.

Przecinek przy imiesłowach przysłówkowych

Przecinek przy imiesłowie przysłówkowym nie zależy od długości konstrukcji. Zgodnie z regułami Rady Języka Polskiego formy zakończone na -ąc, -łszy i -wszy należy oddzielać przecinkiem od pozostałej części wypowiedzenia. Dotyczy to zarówno pojedynczego imiesłowu, jak i rozbudowanego imiesłowowego równoważnika zdania. Oficjalny zbiór reguł został opublikowany w dokumencie „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” Rady Języka Polskiego.

„Imiesłowy zakończone na -ąc, -łszy, -wszy” wydziela się przecinkiem bez względu na ich funkcję w zdaniu.
(Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN, „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”)

Gdy konstrukcja znajduje się na początku zdania, przecinek stawia się po niej:

• Wracając do domu, spotkała sąsiadkę.
• Przeczytawszy wiadomość, natychmiast odpowiedział.
• Nie znając hasła, nie mógł otworzyć pliku.

Gdy występuje na końcu, przecinek pojawia się przed nią:

• Spotkała sąsiadkę, wracając do domu.
• Odpowiedział natychmiast, przeczytawszy wiadomość.
• Uczył się, słuchając spokojnej muzyki.

Jeśli imiesłowowy równoważnik zdania zostaje wtrącony w środek wypowiedzenia, trzeba wydzielić go dwoma przecinkami:

• Uczeń, rozwiązując kolejne zadania, sprawdzał wyniki w tabeli.
• Kierowca, zauważywszy przeszkodę, rozpoczął hamowanie.
• Redaktor, przeczytawszy cały materiał, naniósł poprawki.

Tę zasadę potwierdza również Poradnia Językowa Uniwersytetu Warszawskiego, wskazując, że imiesłowowy równoważnik zdania powinien być wydzielony także wtedy, gdy składa się tylko z jednego wyrazu.

Przy innych problemach interpunkcyjnych przydatne będzie również wyjaśnienie, kiedy stawia się przecinek przed „że”, „który” i „jak”. Reguły dotyczące spójników są inne niż zasada obowiązująca przy formach -ąc, -wszy i -łszy.

Zasada wspólnego wykonawcy czynności

Najważniejsza reguła składniowa mówi, że czynność wyrażona imiesłowem przysłówkowym i czynność wyrażona czasownikiem osobowym muszą mieć tego samego wykonawcę. W przeciwnym razie powstaje błąd logiczny określany potocznie jako wiszący imiesłów. Sam przecinek nie naprawia takiej konstrukcji.

Zdanie Idąc do szkoły, padał deszcz jest niepoprawne, ponieważ jego budowa sugeruje, że to deszcz szedł do szkoły. Rzeczywistym wykonawcą chodzenia była osoba, której w zdaniu nie wskazano. Konstrukcję trzeba przebudować.

Błędne zdanie	Problem	Poprawna wersja
Idąc do szkoły, padał deszcz.	deszcz nie może iść	Kiedy szedłem do szkoły, padał deszcz.
Czytając instrukcję, urządzenie się wyłączyło.	urządzenie nie czyta	Gdy czytałem instrukcję, urządzenie się wyłączyło.
Wracając z pracy, zepsuł się samochód.	samochód nie wracał z pracy jako wykonawca	Kiedy wracałem z pracy, zepsuł się samochód.
Oglądając film, zadzwonił telefon.	telefon nie oglądał filmu	Kiedy oglądałam film, zadzwonił telefon.
Wchodząc do pokoju, zgasło światło.	światło nie wchodziło	Gdy wszedłem do pokoju, zgasło światło.

Podmiot nie zawsze musi zostać zapisany bezpośrednio. Może wynikać z formy orzeczenia. W zdaniu Wracając do domu, zobaczyłem wypadek końcówka -em wskazuje, że oba działania wykonał mówiący: wracał i zobaczył.

Regułę wspólnego wykonawcy można sprawdzić za pomocą dwóch pytań:

1. Kto wykonuje czynność wyrażoną imiesłowem?
2. Kto wykonuje czynność wyrażoną orzeczeniem?

Jeżeli odpowiedzi wskazują tę samą osobę lub ten sam podmiot, konstrukcja jest logiczna. Jeżeli wykonawcy są różni, zdanie wymaga poprawy.

Przecinki przy imiesłowach przymiotnikowych

W przypadku imiesłowów przymiotnikowych zasada nie jest tak automatyczna jak przy formach przysłówkowych. Przecinek zależy od funkcji całego określenia. Trzeba rozstrzygnąć, czy grupa imiesłowowa ogranicza znaczenie rzeczownika, czy tylko dodaje informację o już rozpoznanym obiekcie.

Gdy określenie jest niezbędne do wskazania konkretnej osoby lub rzeczy, zwykle nie oddziela się go przecinkiem:

• Uczniowie przygotowujący prezentację zostali po lekcjach.
• Dokumenty podpisane przez dyrektora trafiły do archiwum.
• Osoby oczekujące na wizytę powinny pobrać numer.
• Towary uszkodzone podczas transportu zostaną wymienione.

W pierwszym zdaniu informacja przygotowujący prezentację wskazuje, o których uczniów chodzi. Nie wszyscy uczniowie zostali po lekcjach, lecz tylko ta grupa.

Przecinki są potrzebne, gdy określenie ma charakter dopowiedzenia i przekazuje informację dodatkową:

• Uczniowie klasy ósmej, przygotowujący prezentację od kilku tygodni, zostali po lekcjach.
• Umowa, podpisana przez obie strony w poniedziałek, weszła już w życie.
• Samochód, uszkodzony podczas nocnej burzy, odholowano do warsztatu.

Usunięcie części między przecinkami nie zmienia tego, o jakiej osobie lub rzeczy mowa. Nadal wiadomo, że chodzi o uczniów klasy ósmej, konkretną umowę albo konkretny samochód. Imiesłowowa grupa dostarcza jedynie dodatkowego szczegółu.

Test pozwalający zdecydować o przecinku

• Jeżeli określenie odpowiada na pytanie „który dokładnie?”, najczęściej nie stawiaj przecinka.
• Jeżeli określenie można usunąć bez utraty identyfikacji rzeczownika, potraktuj je jako dopowiedzenie.
• Jeżeli grupa imiesłowowa jest wtrąceniem, wydziel ją z obu stron.
• Jeżeli zmiana interpunkcji zmienia sens, wybierz zapis odpowiadający zamierzonej informacji.

Jak pisać „nie” z imiesłowami

Pisownia partykuły nie zależy od rodzaju imiesłowu. Nie z imiesłowami przymiotnikowymi zapisuje się zasadniczo łącznie, natomiast z imiesłowami przysłówkowymi – rozdzielnie. Różnica wynika z odmiennego statusu gramatycznego obu grup.

Pisownia łączna z imiesłowami przymiotnikowymi

Poprawne formy:

• nieczytający,
• niepracująca,
• niezamknięty,
• niewysłany,
• niewykonane,
• niepodpisana,
• nieprzygotowani.

Przykłady w zdaniach:

• Niepodpisany dokument nie wywołuje skutków przewidzianych w umowie.
• Niepracujący obecnie silnik zostanie poddany kontroli.
• Niewysłane wiadomości zapisano w wersjach roboczych.
• Nieczytający regularnie uczeń może mieć trudności z analizą tekstu.

Pisownia rozdzielna z imiesłowami przysłówkowymi

Poprawne formy:

• nie czytając,
• nie wiedząc,
• nie czekając,
• nie sprawdziwszy,
• nie przeczytawszy,
• nie zrobiwszy.

Przykłady:

• Nie znając odpowiedzi, poprosił o dodatkowe wyjaśnienie.
• Nie przeczytawszy umowy, podpisał dokument.
• Nie czekając na zakończenie spotkania, wyszła z sali.
• Nie sprawdziwszy danych, wysłał niepełny raport.

Rozbudowane omówienie tej reguły znajduje się w materiale o tym, kiedy „nie” z różnymi częściami mowy pisze się razem, a kiedy osobno. Zestawienie uwzględnia również rzeczowniki, przymiotniki, czasowniki, zaimki i przysłówki.

Oficjalne przykłady dydaktyczne udostępnia także Zintegrowana Platforma Edukacyjna, która rozróżnia zapis niepiszący od konstrukcji nie pisząc.

Najczęstsze błędy w użyciu imiesłowów

Błędy dotyczą nie tylko końcówek, lecz także chronologii, wykonawcy czynności, pisowni nie oraz interpunkcji. Najczęściej powstają wtedy, gdy autor próbuje skrócić zdanie bez sprawdzenia relacji między jego częściami. Imiesłów nie jest ozdobnikiem, który można dopisać w dowolnym miejscu.

Brak przecinka

Błędnie:

Wracając do domu spotkałem kolegę.

Poprawnie:

Wracając do domu, spotkałem kolegę.

Końcówka -ąc sygnalizuje konstrukcję, którą należy oddzielić przecinkiem.

Dwóch różnych wykonawców

Błędnie:

Otwierając okno, do pokoju wpadł owad.

Poprawnie:

Gdy otworzyłem okno, do pokoju wpadł owad.

W pierwszej wersji budowa zdania wskazuje, że okno otwierał owad.

Nielogiczna kolejność wydarzeń

Błędnie:

Wychodząc z budynku, wcześniej wyłączył komputer.

Lepiej:

Wyłączywszy komputer, wyszedł z budynku.

Czynność wyłączenia zakończyła się przed wyjściem, dlatego właściwy jest imiesłów uprzedni.

Błędny rodzaj imiesłowu

Błędnie:

Przeczytując książkę, zrobił notatki.

Poprawnie:

Czytając książkę, robił notatki.

Forma współczesna powinna powstać od czasownika niedokonanego czytać, a nie od dokonanej formy przeczytać.

Zła pisownia z „nie”

Błędnie:

• nie zrobione zadanie;
• nieczytając instrukcji;
• nie sprawdzony dokument.

Poprawnie:

• niezrobione zadanie;
• nie czytając instrukcji;
• niesprawdzony dokument.

Nadmiar konstrukcji imiesłowowych

Zdanie może być formalnie poprawne, ale trudne do przeczytania:

Wyszedłszy z domu, idąc w stronę przystanku i rozmawiając przez telefon, zauważywszy znajomego, zatrzymał się.

Lepsza wersja:

Po wyjściu z domu ruszył w stronę przystanku i rozmawiał przez telefon. Gdy zauważył znajomego, zatrzymał się.

Dobra redakcja nie polega na maksymalnym skracaniu wypowiedzi, lecz na zachowaniu jasnych relacji między czynnościami.

Jak rozpoznać rodzaj imiesłowu krok po kroku

Prawidłowa analiza może opierać się na pięciu kolejnych działaniach. Najpierw należy znaleźć formę utworzoną od czasownika. Następnie trzeba sprawdzić jej końcówkę oraz ustalić, czy wyraz odmienia się jak przymiotnik. Kolejny etap polega na określeniu, czy forma opisuje rzeczownik, czy czynność wyrażoną orzeczeniem.

Schemat analizy:

1. Znajdź wyraz utworzony od czasownika.
2. Sprawdź jego końcówkę.
3. Ustal, czy forma się odmienia.
4. Określ, co opisuje w zdaniu.
5. Sprawdź relację czasową między czynnościami.
6. Zweryfikuj wspólnego wykonawcę.
7. Zastosuj właściwą interpunkcję.
8. Sprawdź pisownię z partykułą nie.

Pytanie kontrolne	Wniosek
Czy forma kończy się na -ący, -ąca lub -ące?	prawdopodobnie imiesłów przymiotnikowy czynny
Czy kończy się na -ny, -ony lub -ty?	prawdopodobnie imiesłów przymiotnikowy bierny
Czy kończy się na -ąc?	imiesłów przysłówkowy współczesny
Czy kończy się na -wszy lub -łszy?	imiesłów przysłówkowy uprzedni
Czy opisuje rzeczownik?	pełni funkcję przymiotnikową
Czy określa drugą czynność?	pełni funkcję przysłówkową
Czy obie czynności wykonuje ten sam podmiot?	konstrukcja może być poprawna
Czy formę -ąc, -wszy, -łszy oddzielono przecinkiem?	spełniono podstawową regułę interpunkcyjną

Imiesłowy – ćwiczenia z odpowiedziami

Ćwiczenie 1. Rozpoznaj rodzaj imiesłowu

Określ rodzaj wyróżnionej formy:

1. Śpiące dziecko nie słyszało rozmowy.
2. Zamknąwszy sklep, właściciel wrócił do domu.
3. Naprawiony komputer działał prawidłowo.
4. Czekając na autobus, czytała wiadomości.
5. Rosnące ceny zmieniły plany klientów.

Odpowiedzi:

1. śpiące – imiesłów przymiotnikowy czynny;
2. zamknąwszy – imiesłów przysłówkowy uprzedni;
3. naprawiony – imiesłów przymiotnikowy bierny;
4. czekając – imiesłów przysłówkowy współczesny;
5. rosnące – imiesłów przymiotnikowy czynny.

Ćwiczenie 2. Wstaw przecinki

1. Wracając z treningu spotkał nauczyciela.
2. Przeczytawszy regulamin zaznaczyła odpowiednie pole.
3. Uczniowie rozwiązując zadanie korzystali z tabeli.
4. Nie wiedząc o zmianie przyszedł godzinę wcześniej.

Poprawne wersje:

1. Wracając z treningu, spotkał nauczyciela.
2. Przeczytawszy regulamin, zaznaczyła odpowiednie pole.
3. Uczniowie, rozwiązując zadanie, korzystali z tabeli.
4. Nie wiedząc o zmianie, przyszedł godzinę wcześniej.

Ćwiczenie 3. Popraw błędy logiczne

1. Jadąc rowerem, zaczął padać deszcz.
2. Wchodząc do klasy, zadzwonił telefon.
3. Czytając książkę, zgasła lampka.

Poprawne wersje:

1. Kiedy jechałem rowerem, zaczął padać deszcz.
2. Gdy wchodziłam do klasy, zadzwonił telefon.
3. Kiedy czytałem książkę, zgasła lampka.

Imiesłowy – pytania i odpowiedzi

Czy imiesłów jest czasownikiem?

Imiesłów jest nieosobową formą czasownika. Zachowuje znaczenie czynności lub stanu, ale może pełnić funkcję przymiotnika albo przysłówka. Nie odmienia się przez osoby tak jak osobowe formy czasownika.

Jakie są cztery rodzaje imiesłowów?

Są to imiesłów przymiotnikowy czynny, imiesłów przymiotnikowy bierny, imiesłów przysłówkowy współczesny oraz imiesłów przysłówkowy uprzedni.

Czy przed każdym imiesłowem stawia się przecinek?

Nie. Imiesłowy przysłówkowe zakończone na -ąc, -wszy i -łszy należy oddzielać przecinkiem od reszty wypowiedzenia. Przy imiesłowach przymiotnikowych interpunkcja zależy od tego, czy określenie jest niezbędne, czy stanowi dodatkowe dopowiedzenie.

Jak odróżnić imiesłów czynny od biernego?

Imiesłów czynny opisuje wykonawcę czynności, na przykład uczeń piszący odpowiedź. Imiesłów bierny opisuje obiekt poddany działaniu, na przykład odpowiedź napisana przez ucznia.

Kiedy używa się imiesłowu zakończonego na „-ąc”?

Końcówka -ąc wskazuje czynność odbywającą się równocześnie z czynnością główną. Przykład: Rozmawiając przez telefon, zapisywała adres.

Kiedy stosuje się końcówki „-wszy” i „-łszy”?

Stosuje się je, gdy czynność wyrażona imiesłowem zakończyła się wcześniej niż czynność główna. Przykład: Przeczytawszy wiadomość, oddzwonił do nadawcy.

Podsumowanie zasad

Imiesłowy w języku polskim pozwalają precyzyjnie określać wykonawcę, rezultat oraz kolejność czynności. Formy przymiotnikowe są odmienne i opisują rzeczowniki, natomiast formy przysłówkowe pozostają nieodmienne i określają czynności. Końcówki -ący, -ny, -ony, -ty, -ąc, -wszy oraz -łszy pomagają szybko rozpoznać właściwy typ.

Przy imiesłowach przysłówkowych trzeba zawsze sprawdzić dwa elementy: przecinek oraz wspólnego wykonawcę obu czynności. Przy formach przymiotnikowych kluczowe jest znaczenie określenia i jego związek z rzeczownikiem. Przed oddaniem wypracowania, artykułu lub pracy egzaminacyjnej najlepiej przeanalizować każdą konstrukcję osobno i w razie wątpliwości zastąpić ją pełnym zdaniem podrzędnym.

Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Przecinek przed „że”, „który” i „jak”: kiedy jest obowiązkowy, a kiedy byłby błędem