Pająki w domu pod koniec sierpnia stają się znacznie bardziej widoczne, ale spadek temperatury nie jest głównym wyjaśnieniem tego zjawiska. Jak informuje redakcja TopFlop, że właśnie od końca sierpnia i na początku jesieni zwiększa się aktywność części pospolitych pająków domowych, ponieważ dorosłe samce opuszczają swoje kryjówki i zaczynają poszukiwać samic. Natural History Museum wskazuje podobny mechanizm: jesienny wzrost liczby obserwacji wynika przede wszystkim z wędrówek samców związanych z rozmnażaniem.
Dlatego pająk przebiegający wieczorem przez podłogę, pojawiający się w wannie albo przy listwie przypodłogowej nie musi być osobnikiem, który właśnie „uciekł przed zimnem” z ogrodu. Część pająków domowych żyje w budynkach przez cały rok, pozostając przez większość czasu w szczelinach, za meblami, w piwnicach, garażach lub przy swoich sieciach. Pod koniec lata zmienia się przede wszystkim ich zachowanie: dorosłe samce zaczynają intensywnie się przemieszczać, dlatego nagle znacznie łatwiej je zobaczyć.
Koniec sierpnia uruchamia okres największej aktywności
Natural History Museum opisuje pająki domowe z grup Tegenaria i Eratigena jako zwierzęta szczególnie często obserwowane jesienią. Samce opuszczają wtedy sieci i przemieszczają się w poszukiwaniu samic. Do budynków mogą dostawać się przez otwarte okna, kominy oraz szczeliny pod drzwiami, ale część obserwowanych osobników znajdowała się w domu znacznie wcześniej.
The Wildlife Trusts podaje, że późnym latem i wczesną jesienią samce dużych pająków domowych osiągają dojrzałość i zaczynają aktywnie szukać partnerki. Gatunki te zwykle pozostają ukryte w ciemniejszych miejscach — między innymi za wyposażeniem, pod meblami czy w mniej uczęszczanych częściach budynków — dlatego ich wcześniejsza obecność może pozostawać niezauważona.
„They aren’t bigger, and there aren’t really more of them.”
— Stuart Hine z Natural History Museum, komentując sezonowy wzrost liczby obserwacji pająków w domach.
Kluczowe jest więc rozróżnienie dwóch zjawisk. Większa liczba zauważonych pająków nie musi oznaczać nagłego wzrostu ich populacji w mieszkaniu. Wiele osobników po prostu wychodzi z miejsc, w których wcześniej pozostawały niewidoczne.
Nie tylko chłodne noce. Samce szukają samic
Przekonanie, że jesienne pająki przede wszystkim „wchodzą do ciepłego domu”, upraszcza sytuację. Natural History Museum wskazuje, że szczyt obserwacji pająków domowych przypada na okres, kiedy samce przemieszczają się w poszukiwaniu samic. „The Independent” również opisywał to zjawisko, zaznaczając, że pająki domowe stają się najbardziej widoczne późnym latem i wczesną jesienią właśnie z powodu aktywności rozrodczej.
Mechanizm dotyczy także sposobu życia pająków budujących sieci. Samica może pozostawać w swoim stałym miejscu, podczas gdy samiec musi ją odnaleźć. Natural History Museum opisuje, że u części gatunków samce reagują na chemiczne sygnały samic, a po odnalezieniu ich sieci mogą przekazywać poprzez przędzę charakterystyczne drgania związane z zalotami.
W praktyce oznacza to, że pod koniec lata znacznie częściej można zobaczyć:
- pająka szybko przemieszczającego się po podłodze wieczorem lub nocą;
- osobnika w wannie albo umywalce;
- dużego pająka w korytarzu, piwnicy, garażu lub przy wejściu do budynku.
To właśnie ruchliwe samce są często tymi osobnikami, które sprawiają wrażenie nagłego „wysypu” pająków.
Kątniki należą do pająków regularnie spotykanych w polskich budynkach
Polskie źródła przyrodnicze potwierdzają, że pająki związane z budynkami są stałym elementem krajowej fauny. Materiał Kampinoskiego Parku Narodowego wymienia wśród gatunków synantropijnych między innymi nasosznika trzęsia, zyzusia tłuściocha oraz kątnika domowego większego. Ten ostatni może występować między innymi w starych budynkach oraz piwnicach bloków.
Według materiału Kampinoskiego Parku Narodowego ciało opisywanego tam dużego kątnika może osiągać około 18 mm, a jego długie odnóża sprawiają, że zwierzę wygląda na znacznie większe. Sam rozmiar obserwowanego osobnika nie świadczy więc o pojawieniu się nowego czy wyjątkowo dużego gatunku.
Oficjalny materiał można znaleźć w publikacji Kampinoskiego Parku Narodowego, natomiast opis sezonowej aktywności pająków domowych publikuje również Natural History Museum.
Jak pająki dostają się do mieszkania
Część pająków rzeczywiście może wejść do budynku z zewnątrz. Natural History Museum wymienia otwarte okna, kominy oraz szczeliny pod drzwiami jako możliwe drogi przedostawania się pająków domowych do wnętrz. Eksperci zwracają jednak uwagę, że całkowite odcięcie wszystkich potencjalnych wejść jest bardzo trudne.
„There’s nearly always a way to get in the house.”
— prof. Adam Hart, entomolog z University of Gloucestershire, w wypowiedzi cytowanej przez „The Independent”.
Hart zwracał uwagę również na mniej oczywiste możliwości przypadkowego wniesienia pająka do środka, na przykład wraz z przedmiotami pozostawianymi wcześniej na zewnątrz. Jednocześnie podkreślał, że ograniczenie miejsc, w których zwierzęta mogą się ukryć, może zmniejszyć prawdopodobieństwo ich zauważania w pomieszczeniach.
Nie oznacza to jednak, że każdy pająk znaleziony pod koniec sierpnia przekroczył właśnie próg mieszkania. W przypadku gatunków związanych z budynkami część populacji może przebywać wewnątrz przez cały rok.
Dlaczego najczęściej widzimy je wieczorem i w nocy
The Wildlife Trusts podaje, że duże pająki domowe są najbardziej aktywne nocą. To dodatkowo zwiększa prawdopodobieństwo spotkania z przemieszczającym się samcem po zmroku, szczególnie gdy opuszcza on dotychczasową kryjówkę w poszukiwaniu samicy.
Wrażenie nagłego pojawienia się pająka może być więc wynikiem nałożenia się kilku czynników: sezonowej dojrzałości samców, rozpoczęcia poszukiwania partnerki oraz nocnej aktywności. Pogoda może zmieniać warunki ich aktywności i liczbę obserwacji, ale nie wyjaśnia całego zjawiska. Natural History Museum zwracało uwagę, że podczas ciepłej i suchej jesieni samce mogą wędrować dłużej, a otwarte drzwi i okna dodatkowo zwiększają liczbę spotkań pająków z ludźmi.
„Sezon na pająki” nie oznacza nagłej inwazji
Najbardziej charakterystyczny obraz końca sierpnia i początku jesieni — duży pająk przebiegający przez salon albo znajdujący się rano w wannie — ma przede wszystkim biologiczne wyjaśnienie. To okres, w którym dorosłe samce części gatunków stają się mobilne i poszukują samic. Natural History Museum podkreśla, że jesień uchodzi za „sezon pająków” także dlatego, że wiele osobników osiąga wtedy pełne rozmiary i staje się po prostu łatwiejszych do zauważenia.
„The Guardian” wskazuje, że zwiększona widoczność zaczyna się już pod koniec sierpnia i utrzymuje się we wczesnej części jesieni. Ten sam schemat opisują Natural History Museum oraz The Wildlife Trusts.
Najprostsze wyjaśnienie jest więc konkretne: pod koniec sierpnia nie tyle nagle przybywa pająków, ile zaczynamy częściej widzieć te, które przemieszczają się w związku z okresem rozrodczym. Chłodniejsze noce mogą zbiegać się z tym okresem, ale w przypadku typowych pająków domowych sam spadek temperatury nie jest główną przyczyną sierpniowo-wrześniowego wzrostu liczby obserwacji.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Sinice czy zwykły zakwit glonów? Jak rozpoznać niebezpieczną wodę bez wchodzenia do jeziora
