Jak tani lek może zmniejszyć liczbę transfuzji krwi po operacjach? Wyniki badania TRACTION

Tani lek może zmniejszyć liczbę transfuzji krwi wykonywanych po rozległych operacjach bez jednoczesnego zwiększania częstości groźnych zakrzepów, informuje TopFlop. Tak wynika z dużego kanadyjskiego badania TRACTION, w którym przeanalizowano 8273 operacje przeprowadzone w dziesięciu szpitalach między lutym 2022 roku a marcem 2024 roku.

Pacjenci leczeni kwasem traneksamowym rzadziej wymagali przetoczenia krwi niż osoby otrzymujące placebo. Transfuzję wykonano u 7,4 proc. pacjentów z grupy leku oraz u 9,8 proc. osób z grupy kontrolnej. Oznacza to spadek bezwzględnego ryzyka o 2,4 punktu procentowego, czyli około jedną unikniętą transfuzję na każde 42 leczone osoby.

Badanie opublikowano 10 czerwca 2026 roku w „New England Journal of Medicine”. Jego autorzy oceniają, że szersze stosowanie leku podczas dużych operacji niekardiochirurgicznych mogłoby ograniczyć zapotrzebowanie na krew, zmniejszyć ekspozycję pacjentów na transfuzje i obniżyć koszty hospitalizacji. Wyniki nie oznaczają jednak, że preparat powinien być podawany każdemu operowanemu bez oceny przeciwwskazań.

Kwas traneksamowy ograniczył transfuzje po dużych operacjach

Kwas traneksamowy nie jest nową ani eksperymentalną substancją. Lek stosuje się od dziesięcioleci w celu ograniczenia krwawienia, między innymi w kardiochirurgii, ortopedii, leczeniu ciężkich urazów oraz niektórych krwotoków położniczych. Jego działanie polega na hamowaniu fibrynolizy, czyli procesu rozpuszczania powstałych już skrzepów.

W badaniu TRACTION naukowcy chcieli ustalić, czy rutynowe stosowanie leku przyniesie korzyści również podczas innych dużych operacji. Dotyczyło to zabiegów w obrębie głowy, klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy, wykonywanych w znieczuleniu ogólnym i związanych z istotnym ryzykiem utraty krwi.

Szpitale uczestniczące w projekcie na zmianę stosowały politykę podawania kwasu traneksamowego albo placebo. Zmiana następowała co cztery tygodnie, a cały projekt trwał około dwóch lat. Było to badanie klastrowe z naprzemiennym przydziałem interwencji, dlatego analizowano nie tylko pojedynczych pacjentów, ale również zasady postępowania obowiązujące w określonym czasie w całych placówkach.

Najważniejsze wyniki przedstawia tabela:

Oceniany parametr	Kwas traneksamowy	Placebo	Różnica
Pacjenci wymagający transfuzji	7,4 proc.	9,8 proc.	spadek o 2,4 pkt proc.
Zakrzepy żylne w ciągu 90 dni	2,1 proc.	2,1 proc.	brak różnicy
Liczba analizowanych operacji	łącznie 8273	łącznie 8273	10 szpitali
Operacje onkologiczne	około 60 proc. wszystkich zabiegów	około 60 proc.	około 5000 operacji
Oszczędzone jednostki krwi	około 10 na 100 leczonych pacjentów	—	mniej przetoczeń

W praktyce oznacza to, że podanie leku nie eliminowało wszystkich transfuzji. Zmniejszało jednak liczbę pacjentów, u których utrata krwi była na tyle duża, że konieczne stawało się przetoczenie koncentratu krwinek czerwonych.

Jak duża była rzeczywista korzyść

Spadek z 9,8 do 7,4 proc. może wyglądać na niewielki, ale skala planowych operacji sprawia, że różnica ma znaczenie dla całego systemu ochrony zdrowia. Na każde 1000 leczonych pacjentów można byłoby uniknąć około 24 transfuzji. Przy dziesiątkach tysięcy dużych zabiegów daje to setki lub tysiące pacjentów mniej narażonych na przetaczanie krwi.

Badacze obliczyli również, że na każde 100 osób otrzymujących kwas traneksamowy można zaoszczędzić około dziesięciu jednostek krwi. Liczba jednostek jest wyższa niż liczba unikniętych transfuzji, ponieważ jeden pacjent może otrzymać więcej niż jeden preparat krwiopochodny.

W Kanadzie powszechne zastosowanie tej strategii podczas dużych operacji niekardiochirurgicznych mogłoby według autorów pozwolić na oszczędzenie około 50 tys. jednostek krwi rocznie. Nie należy automatycznie przenosić tej wartości na Polskę, ponieważ liczba operacji, zasady kwalifikacji i praktyka transfuzjologiczna są różne. Kierunek efektu pozostaje jednak istotny także dla polskich szpitali.

Badacze nie stwierdzili wzrostu ryzyka zakrzepów

Największą barierą przed szerszym stosowaniem kwasu traneksamowego była obawa, że lek stabilizujący skrzep może zwiększać ryzyko zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej. Problem ma szczególne znaczenie po dużych operacjach, kiedy pacjent pozostaje mniej aktywny, a sam zabieg może aktywować układ krzepnięcia.

W badaniu częstość żylnych zdarzeń zakrzepowych oceniano przez 90 dni po operacji. Wyniosła ona 2,1 proc. zarówno w grupie otrzymującej lek, jak i w grupie placebo. Autorzy nie odnotowali więc wzrostu badanego ryzyka na poziomie całej analizowanej populacji.

Brak różnicy w dużym badaniu nie oznacza jednak, że lek jest właściwy dla każdego pacjenta.

Osoby z aktywną chorobą zakrzepowo-zatorową, ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, określonymi chorobami neurologicznymi lub innymi przeciwwskazaniami wymagają indywidualnej decyzji anestezjologa i chirurga.

Zgodnie z aktualną polską charakterystyką produktu leczniczego kwas traneksamowy podawany w iniekcji jest przeznaczony wyłącznie do stosowania dożylnego. Preparatu nie wolno podawać dokanałowo, zewnątrzoponowo, dokomorowo ani domózgowo. Pomylenie drogi podania może prowadzić do ciężkich powikłań, w tym drgawek, zaburzeń rytmu serca i zgonu.

Najważniejsze sytuacje wymagające szczególnej ostrożności obejmują:

• aktywną zakrzepicę żylną lub tętniczą;
• ciężkie zaburzenia czynności nerek;
• drgawki lub napady padaczkowe w wywiadzie;
• zaburzenia widzenia związane z chorobami siatkówki;
• leczenie preparatami wpływającymi na krzepnięcie lub fibrynolizę;
• ciążę, zwłaszcza pierwszy trymestr;
• wcześniejsze reakcje nadwrażliwości na lek.

Lista nie zastępuje kwalifikacji medycznej. Dawkę dobiera personel szpitala z uwzględnieniem rodzaju zabiegu, masy ciała, funkcji nerek oraz przewidywanego ryzyka krwawienia.

Ważne wyniki u pacjentów operowanych z powodu nowotworu

Około 60 proc. uczestników badania TRACTION, czyli blisko 5000 osób, przechodziło operację usunięcia nowotworu. Ta grupa była szczególnie istotna, ponieważ choroba nowotworowa i część terapii onkologicznych mogą zwiększać ryzyko zakrzepicy.

Wcześniejsze wątpliwości dotyczyły tego, czy stosowanie leków przeciwfibrynolitycznych podczas operacji onkologicznych nie doprowadzi do nadmiernego wzrostu liczby powikłań zakrzepowo-zatorowych. Dane z TRACTION nie potwierdziły takiego efektu w analizowanej populacji.

Nie oznacza to, że ryzyko u każdego pacjenta onkologicznego jest identyczne. Znaczenie mają między innymi:

1. rodzaj i zaawansowanie nowotworu;
2. lokalizacja operacji;
3. wcześniejsza zakrzepica;
4. czas unieruchomienia po zabiegu;
5. stosowana chemioterapia lub hormonoterapia;
6. wiek i choroby współistniejące;
7. zastosowana profilaktyka przeciwzakrzepowa.

Wyniki poszerzają jednak bazę danych dotyczącą bezpieczeństwa leku. Dotychczas pacjenci z nowotworami byli często pomijani w badaniach oceniających strategie ograniczania krwawienia, mimo że stanowią znaczną część osób poddawanych rozległym operacjom.

„To może zmienić opiekę nad pacjentami i w skali świata pozwolić oszczędzić miliony jednostek czerwonych krwinek rocznie” — powiedziała dr Brett Houston, hematolożka z University of Manitoba i CancerCare Manitoba oraz współautorka badania, komentując wyniki po publikacji TRACTION.

Dlaczego ograniczenie transfuzji jest ważne dla pacjenta

Transfuzja krwi może ratować życie i pozostaje niezbędna w przypadku masywnego krwotoku, ciężkiej niedokrwistości lub zaburzeń transportu tlenu. Celem stosowania kwasu traneksamowego nie jest rezygnacja z przetoczeń, gdy są one potrzebne. Chodzi o zmniejszenie liczby sytuacji, w których krwawienie doprowadza do konieczności podania krwi dawcy.

Każda transfuzja wymaga:

• pobrania krwi od dawcy;
• przebadania materiału;
• określenia grupy krwi;
• przygotowania i przechowywania preparatu;
• wykonania próby zgodności;
• monitorowania pacjenta podczas przetaczania;
• obserwacji pod kątem reakcji poprzetoczeniowych.

Krew i jej składniki są zasobem biologicznym, którego nie można wyprodukować przemysłowo w ilości zastępującej dawstwo. Dostępność koncentratu krwinek czerwonych zależy od liczby dawców, stanów magazynowych, terminu ważności preparatów i zgodności grupowej.

Czytelnicy, którzy chcą lepiej zrozumieć rolę erytrocytów, osocza, płytek oraz zgodności grup krwi, mogą sprawdzić opracowanie wyjaśniające budowę układu krwionośnego i funkcje jego poszczególnych elementów. Ma to bezpośrednie znaczenie dla oceny, dlaczego ograniczenie niepotrzebnych transfuzji jest korzystne, ale nie może prowadzić do zwlekania z przetoczeniem w stanie zagrożenia życia.

Jakie powikłania mogą wystąpić po transfuzji

Współczesne procedury sprawiają, że przetaczanie krwi jest znacznie bezpieczniejsze niż kilkadziesiąt lat temu. Nie jest jednak procedurą całkowicie pozbawioną ryzyka. Możliwe są reakcje gorączkowe, alergiczne, hemolityczne, przeciążenie krążenia, ostre uszkodzenie płuc związane z transfuzją oraz zaburzenia immunologiczne.

Najcięższe reakcje zdarzają się rzadko. Przy bardzo dużej liczbie przetoczeń nawet niska częstość powikłań przekłada się jednak na konkretną liczbę pacjentów wymagających dodatkowego leczenia.

Ograniczenie transfuzji ma więc trzy cele:

• zmniejszenie ekspozycji pacjenta na preparaty krwiopochodne;
• zachowanie zapasów krwi dla osób, które bezwzględnie jej potrzebują;
• ograniczenie kosztów badań, transportu, przechowywania i podawania krwi.

Co wyniki badania mogą oznaczać dla polskich szpitali

Kwas traneksamowy jest w Polsce substancją znaną i dopuszczoną do stosowania w leczeniu oraz zapobieganiu krwawieniom związanym z nadmierną fibrynolizą. Charakterystyki dostępnych preparatów obejmują między innymi duże operacje w obrębie klatki piersiowej, jamy brzusznej oraz inne rozległe interwencje chirurgiczne.

Badanie TRACTION nie wprowadza więc na polski rynek nowego leku. Dostarcza natomiast nowych danych dotyczących polityki jego szerszego, rutynowego stosowania u pacjentów poddawanych dużym operacjom i obciążonych wysokim ryzykiem utraty krwi.

Dla szpitali wyniki mogą być podstawą do ponownej oceny lokalnych protokołów. Przed wdrożeniem potrzebna jest analiza:

Obszar	Pytanie dla szpitala
Kwalifikacja pacjentów	Które operacje wiążą się z największym ryzykiem transfuzji?
Przeciwwskazania	Jak szybko identyfikować pacjentów z zakrzepicą, niewydolnością nerek lub drgawkami?
Dawkowanie	Jaki schemat powinien obowiązywać dla poszczególnych zabiegów?
Bezpieczeństwo	Jak monitorować zakrzepicę, drgawki i inne działania niepożądane?
Zużycie krwi	Ile jednostek przetacza się obecnie na danym oddziale?
Koszty	Jaki jest koszt leku, transfuzji i leczenia powikłań?
Audyt	Czy wdrożenie rzeczywiście zmniejsza liczbę przetoczeń?

Nie należy zakładać, że kanadyjskie dane kosztowe odpowiadają warunkom polskim. Autorzy badania podawali, że jedna transfuzja w Kanadzie kosztuje ponad 700 dolarów kanadyjskich, natomiast kwas traneksamowy mniej niż 10 dolarów. Polski rachunek musi uwzględniać krajowe ceny, organizację krwiodawstwa, czas pracy personelu i strukturę wykonywanych operacji.

Efekt kliniczny jest jednak niezależny od różnic walutowych: mniej krwawień oznacza mniejsze zużycie preparatów krwiopochodnych oraz ograniczenie części procedur związanych z transfuzją.

Kwas traneksamowy nie zastępuje kompleksowego zarządzania krwią pacjenta

Lek jest tylko jednym z elementów ochrony pacjenta przed nadmierną utratą krwi. Coraz więcej szpitali stosuje zasady Patient Blood Management, czyli kompleksowego zarządzania krwią pacjenta przed operacją, w jej trakcie i po zabiegu.

Program obejmuje trzy główne filary:

Leczenie niedokrwistości przed operacją

Pacjent z niedoborem żelaza lub niskim stężeniem hemoglobiny ma mniejszą rezerwę na wypadek krwawienia. Dlatego przed planowym zabiegiem można wykonać morfologię, oznaczyć ferrytynę i zbadać przyczynę niedokrwistości.

W zależności od rozpoznania stosuje się leczenie niedoboru żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego albo choroby odpowiedzialnej za utratę krwi. Takie postępowanie może zmniejszyć prawdopodobieństwo transfuzji niezależnie od podania kwasu traneksamowego.

Ograniczenie utraty krwi podczas operacji

Znaczenie mają technika chirurgiczna, kontrola temperatury ciała, prawidłowe leczenie zaburzeń krzepnięcia, wykorzystanie urządzeń odzyskujących krew oraz unikanie niepotrzebnego pobierania dużych objętości do badań.

Kwas traneksamowy może uzupełniać te działania, ponieważ hamuje przedwczesny rozpad skrzepu. Nie naprawia jednak uszkodzonego naczynia i nie zastępuje chirurgicznego opanowania źródła krwawienia.

Racjonalna kwalifikacja do transfuzji

Decyzji o przetoczeniu nie podejmuje się wyłącznie na podstawie jednej wartości hemoglobiny. Lekarz uwzględnia objawy, dynamikę krwawienia, wydolność układu krążenia i oddechowego, choroby współistniejące oraz przewidywany dalszy przebieg leczenia.

U pacjenta z aktywnym, masywnym krwotokiem transfuzja może być konieczna natychmiast. U stabilnej osoby bez objawów można niekiedy zastosować bardziej zachowawcze postępowanie.

Najważniejsze ograniczenia badania TRACTION

TRACTION było dużym, wieloośrodkowym badaniem, ale jego wyniki należy interpretować w granicach przyjętej metodologii. Projekt przeprowadzono w dziesięciu kanadyjskich szpitalach, dlatego organizacja leczenia, charakterystyka pacjentów i progi stosowania transfuzji mogą różnić się od praktyki w innych państwach.

Analizowano politykę stosowania leku w placówkach, a nie wyłącznie klasyczny, indywidualny przydział każdego uczestnika. Taki projekt dobrze odpowiada na pytanie o skutki wdrożenia określonej zasady szpitalnej, ale wymaga ostrożności przy ocenie pojedynczych podgrup.

Badanie wykazało:

• niższy odsetek pacjentów wymagających transfuzji;
• mniejsze zużycie jednostek krwi;
• brak wzrostu częstości żylnych zakrzepów w ciągu 90 dni;
• korzyść także w licznej grupie operowanych pacjentów onkologicznych.

Badanie nie wykazało natomiast, że:

• lek może być stosowany bez oceny przeciwwskazań;
• każda operacja wymaga podania kwasu traneksamowego;
• preparat zastępuje transfuzję podczas masywnego krwotoku;
• pacjent może samodzielnie przyjąć lek przed zabiegiem;
• wyniki kanadyjskiej analizy kosztów można bezpośrednio przenieść do Polski.

Pytania i odpowiedzi

Jaki tani lek zmniejszył liczbę transfuzji krwi?

Był to kwas traneksamowy, lek przeciwfibrynolityczny hamujący rozpad skrzepów. W badaniu TRACTION stosowano go podczas dużych operacji związanych z wysokim ryzykiem utraty krwi.

O ile zmniejszyła się liczba pacjentów wymagających transfuzji?

Transfuzji wymagało 7,4 proc. pacjentów otrzymujących kwas traneksamowy oraz 9,8 proc. pacjentów otrzymujących placebo. Bezwzględna różnica wyniosła 2,4 punktu procentowego.

Ilu pacjentów objęło badanie TRACTION?

Analiza obejmowała 8273 duże operacje wykonane w dziesięciu kanadyjskich szpitalach między lutym 2022 roku a marcem 2024 roku.

Czy kwas traneksamowy zwiększył ryzyko zakrzepicy?

W badaniu częstość żylnych zdarzeń zakrzepowych w ciągu 90 dni wyniosła 2,1 proc. w obu grupach. Nie stwierdzono więc wzrostu ryzyka na poziomie całej badanej populacji.

Czy lek może być stosowany u pacjentów z nowotworem?

Około 60 proc. uczestników przechodziło operacje onkologiczne. Wyniki wskazały na skuteczność i brak wzrostu częstości zakrzepów również w tej grupie, ale decyzja zawsze wymaga indywidualnej oceny.

Czy pacjent może kupić lek i przyjąć go przed operacją?

Nie. W badaniu lek podawano w ramach leczenia szpitalnego. Dożylne preparaty kwasu traneksamowego wymagają decyzji lekarza, prawidłowego dawkowania i kontroli przeciwwskazań.

Co zmienia badanie taniego leku ograniczającego transfuzje

Kwas traneksamowy po operacji może stać się szerzej stosowanym elementem ograniczania utraty krwi podczas dużych zabiegów. W badaniu obejmującym 8273 operacje zmniejszył odsetek pacjentów wymagających transfuzji z 9,8 do 7,4 proc., a częstość żylnych zakrzepów pozostała na poziomie 2,1 proc. w obu grupach.

Największe znaczenie wyników polega na skali możliwego zastosowania. Lek jest znany, dostępny i znacznie tańszy niż procedura transfuzji. Nie zastępuje jednak kwalifikacji medycznej, leczenia źródła krwawienia ani podania krwi, gdy stan pacjenta tego wymaga.

Dalsze decyzje będą zależeć od aktualizacji zaleceń, oceny wyników przez towarzystwa naukowe oraz wdrażania lokalnych protokołów w szpitalach. Pacjent przygotowujący się do rozległej operacji może zapytać lekarza o plan ograniczania krwawienia, leczenie ewentualnej niedokrwistości oraz zasady kwalifikacji do transfuzji.

Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Naukowcy poznali strukturę Kir7.1 odpowiedzialną za rzadką chorobę siatkówki typu snowflake u ludzi