Piosenka rano brzmi szybciej niż wieczorem, choć plik dźwiękowy, liczba uderzeń na minutę i długość nagrania pozostają identyczne. Jak informuje redakcja TopFlop , zmieniać może się nie sama muzyka, lecz punkt odniesienia używany przez mózg do oceny rytmu, odstępów czasowych i dynamiki utworu.
Jednym z mechanizmów mogących wyjaśnić to odczucie jest tak zwane spontaniczne tempo motoryczne, czyli naturalna szybkość, z jaką człowiek wykonuje regularne ruchy bez narzuconego zewnętrznego rytmu. Badania pokazują, że tempo to zależy między innymi od pory dnia, poziomu pobudzenia i chronotypu. Jeżeli rano wewnętrzny rytm danej osoby jest wolniejszy, stałe tempo piosenki może zostać odebrane jako relatywnie szybsze.
Nie przyspiesza nagranie. Zmienia się relacja między rytmem utworu a aktualnym stanem układu nerwowego słuchacza.
Tempo zapisane w piosence pozostaje takie samo
Tempo utworu jest zwykle określane liczbą uderzeń na minutę, czyli BPM. Nagranie odtwarzane z tego samego źródła i bez zmiany ustawień zachowuje tę samą długość, częstotliwość próbkowania oraz rozmieszczenie uderzeń. Rano i wieczorem nie dochodzi więc do fizycznego przyspieszenia piosenki.
Zmianie może ulec sposób, w jaki mózg porządkuje bodźce w czasie. Percepcja czasu nie działa jak niezależny zegar mechaniczny. Nie istnieje jeden receptor odpowiedzialny za mierzenie długości zdarzeń. Ocena czasu powstaje w wyniku współpracy procesów uwagi, pamięci, pobudzenia, emocji oraz przetwarzania sensorycznego.
„Time perception (…) does not have a dedicated receptor system” — napisali autorzy badania opublikowanego w „Scientific Reports”, opisując mechanizmy subiektywnej oceny czasu.
Oznacza to, że identyczny odcinek czasu może być odbierany inaczej zależnie od zmęczenia, koncentracji, obciążenia poznawczego czy stanu emocjonalnego. Zjawisko to dotyczy również muzyki, ponieważ rytm jest serią zdarzeń rozłożonych w czasie.
Wewnętrzne tempo rano może być wolniejsze
Badacze David Hammerschmidt i Clemens Wöllner sprawdzali, jak naturalne tempo ruchów zmienia się w ciągu dnia. Uczestnicy przez siedem kolejnych dni cztery razy dziennie wystukiwali na ekranie smartfona rytm, który uznawali za najbardziej naturalny i komfortowy. W ten sposób naukowcy mierzyli ich spontaniczne tempo motoryczne.
Średni odstęp między uderzeniami wyniósł 650 milisekund. Analiza wykazała, że wraz z upływem dnia odstępy stawały się krótsze, a naturalny rytm ruchów przyspieszał średnio o 2,89 milisekundy na każdą godzinę liczoną od pierwszego pomiaru. Najwolniejsze spontaniczne tempo odnotowywano rano.
„The pace of the SMT sped up over the course of the day” — stwierdzili Hammerschmidt i Wöllner w podsumowaniu wyników badania.
Badanie dotyczyło wystukiwania rytmu, a nie bezpośredniego porównywania tej samej piosenki rano i wieczorem. Wyniki pokazują jednak, że wewnętrzny punkt odniesienia używany do przetwarzania regularnych sekwencji nie musi pozostawać stały przez całą dobę.
Możliwe wyjaśnienie porannego wrażenia wygląda następująco:
- rano naturalne tempo ruchów i procesów czasowych może być wolniejsze;
- rytm piosenki pozostaje niezmieniony;
- różnica między wolniejszym rytmem wewnętrznym a tempem nagrania staje się bardziej zauważalna;
- utwór może przez to wydawać się szybszy, intensywniejszy lub bardziej dynamiczny.
To efekt porównania dwóch rytmów: stałego rytmu muzyki oraz zmiennego rytmu organizmu.
Chronotyp wpływa na wynik
Nie u wszystkich osób zmiany przebiegają w identyczny sposób. W badaniu Hammerschmidta i Wöllnera istotne znaczenie miał chronotyp, czyli indywidualna skłonność do wcześniejszej lub późniejszej aktywności.
Osoby o chronotypie porannym, określane potocznie jako „skowronki”, już rano wystukiwały rytm szybciej niż osoby o chronotypie wieczornym. Ich naturalne tempo pozostawało później względnie stabilne. U „sów” spontaniczne tempo było rano wolniejsze, a następnie wyraźniej przyspieszało w ciągu dnia.
Z tego powodu dwie osoby słuchające rano tej samej piosenki mogą opisać ją inaczej. Dla jednej utwór będzie brzmiał normalnie, dla drugiej wyraźnie szybciej niż podczas wieczornego odsłuchu. Znaczenie ma nie tylko godzina, ale również zgodność tej godziny z indywidualnym rytmem snu i aktywności.
Najważniejsze czynniki to:
- chronotyp poranny lub wieczorny;
- czas, jaki minął od przebudzenia;
- poziom pobudzenia i senności;
- zmęczenie;
- skupienie uwagi na rytmie;
- znajomość utworu i oczekiwanie jego kolejnych fragmentów.
Pobudzenie zmienia wewnętrzny rytm
W tym samym eksperymencie wyższy poziom pobudzenia wiązał się z szybszym spontanicznym tempem motorycznym. Wraz ze wzrostem wyniku na skali pobudzenia odstęp między kolejnymi uderzeniami skracał się średnio o 3,65 milisekundy. Doświadczenie muzyczne uczestników nie miało natomiast istotnego wpływu na uzyskane rezultaty.
Pobudzenie nie oznacza wyłącznie stresu. W badaniach psychologicznych opisuje stan rozciągający się od spokoju i rozluźnienia do silnej aktywacji i gotowości do działania. Może zmieniać się pod wpływem snu, światła, aktywności fizycznej, emocji, kofeiny oraz wykonywanych zadań.
Jeżeli słuchacz jest rano senny i działa wolniej, dynamiczna piosenka może mocniej kontrastować z jego stanem. Wieczorem, gdy wewnętrzne tempo jest szybsze, ten sam utwór może sprawiać wrażenie bardziej spokojnego lub zwyczajnego.
Jednocześnie późnowieczorne zmęczenie może działać inaczej niż popołudniowe pobudzenie. Dlatego określenie „wieczorem” nie opisuje jednego stałego stanu fizjologicznego. Inaczej muzykę może odbierać osoba aktywna o godzinie 19.00, a inaczej ktoś zasypiający po północy.
Muzyka wpływa również na ocenę upływu czasu
Badanie Sylvie Droit-Volet, Danila Ramosa, José Lino Oliveiry Bueno i Emmanuela Biganda wykazało, że tempo muzyki było jednym z głównych czynników powodujących zniekształcenia oceny czasu. Szybkie fragmenty oceniano jako trwające dłużej niż wolne, mimo że ich rzeczywisty czas prezentacji był kontrolowany przez badaczy.
Szybka muzyka wywoływała również wyższy poziom subiektywnego pobudzenia. W pierwszym eksperymencie utwory o szybkim tempie uzyskały średnią ocenę pobudzenia 7,11 w dziewięciopunktowej skali, podczas gdy wolne wersje osiągnęły 3,5.
„Music is a powerful emotional stimulus that changes our relationship with time” — napisali autorzy badania w „Frontiers in Psychology”.
Według modelu wewnętrznego zegara większe pobudzenie może zwiększać liczbę impulsów rejestrowanych przez mózg w określonym przedziale. Ten sam czas zostaje wtedy oceniony jako dłuższy. Badacze podkreślili jednak, że w przypadku muzyki kluczowe znaczenie miało przede wszystkim rzeczywiste tempo bodźca, a nie dowolna forma pobudzenia. Zmiana instrumentacji zwiększała pobudzenie uczestników, lecz nie powodowała takich samych zmian w ocenie czasu jak przyspieszenie utworu.
Uwaga i znajomość piosenki także mają znaczenie
Podczas słuchania dobrze znanego utworu mózg przewiduje moment wejścia refrenu, kolejne uderzenie perkusji, zmianę akordu lub zakończenie frazy. Jeżeli uwaga jest rano bardziej skupiona na rytmie, poszczególne zdarzenia muzyczne mogą wydawać się gęściej rozmieszczone.
Wieczorem piosenka często pełni funkcję tła podczas rozmowy, odpoczynku lub innych czynności. Część zasobów uwagi zostaje wtedy skierowana poza muzykę. W rezultacie rytm może być analizowany mniej dokładnie, a utwór może wydawać się wolniejszy albo krótszy.
Badania nad percepcją muzyczną wskazują, że oczekiwania dotyczące momentu pojawienia się kolejnych zdarzeń mają wpływ na ocenę czasu. Gdy akcenty muzyczne pojawiają się wcześniej lub później, niż oczekuje słuchacz, zmienia się jego subiektywna ocena długości danego fragmentu.
Znaczenie ma również przyjemność płynąca ze słuchania. W eksperymentach przyjemna muzyka prowadziła do skracania subiektywnie ocenianego czasu, ponieważ uwaga uczestników była kierowana na utwór, a nie na samo mierzenie jego długości.
Jak sprawdzić, czy zmienia się nagranie, czy percepcja
Najprostszym testem jest porównanie parametrów technicznych utworu. Jeżeli piosenka jest odtwarzana z tego samego pliku, urządzenia i aplikacji, można sprawdzić:
- czy wyłączona jest funkcja regulacji szybkości odtwarzania;
- czy aplikacja nie korzysta z automatycznego dopasowania tempa;
- czy długość nagrania rano i wieczorem jest identyczna;
- czy to samo miejsce utworu pojawia się o tej samej sekundzie;
- czy różnica pozostaje zauważalna po kilku minutach pełnego rozbudzenia.
Warto przeprowadzić próbę przez kilka dni o podobnych godzinach. Ten sam utwór można oceniać zaraz po przebudzeniu, po godzinie aktywności, po południu i wieczorem. Do zapisu wystarczy skala od 1 do 10 określająca, jak szybka wydaje się piosenka.
Taki domowy test nie zastępuje badania laboratoryjnego, ale pozwala oddzielić powtarzalne odczucie od jednorazowego wpływu zmęczenia, nastroju lub konkretnego otoczenia.
Co wynika z badań
Fizyczne tempo piosenki nie zależy od pory dnia. Zmieniać może się natomiast spontaniczne tempo motoryczne, poziom pobudzenia, zdolność koncentracji oraz sposób, w jaki mózg ocenia odstępy między kolejnymi dźwiękami.
Najbardziej spójne z dostępnymi wynikami wyjaśnienie zakłada, że rano u części osób wewnętrzne tempo jest wolniejsze. Niezmienny rytm utworu silniej z nim kontrastuje, dlatego piosenka może wydawać się szybsza. Skala efektu zależy od chronotypu, pobudzenia, jakości snu, zmęczenia i sposobu słuchania.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Skąd wzięły się ogródki działkowe w Polsce? Historia od kolonii robotniczych do ROD
