Remastered przy tytule starej piosenki oznacza, że wcześniej wydany materiał przeszedł ponownie proces masteringu — końcowego etapu przygotowania nagrania do publikacji. Jak informuje redakcja TopFlop, inżynier może wrócić do oryginalnych, nieprzetworzonych wcześniej nagrań i przygotować nowy master z wykorzystaniem współczesnych narzędzi. Nie musi więc powstawać nowe wykonanie ani nowy miks, choć rezultat może być słyszalnie inny od wersji wydanej kilkadziesiąt lat temu.
Różnice mogą dotyczyć głośności, ilości basu, charakteru wysokich tonów, dynamiki, poziomu szumu czy czytelności poszczególnych elementów nagrania. Czasami zmiana jest subtelna, a czasami słuchacz ma wrażenie, że zna zupełnie inną wersję utworu. Sam napis „remastered” nie oznacza jednak, że muzycy ponownie nagrali piosenkę. Najczęściej zmienia się sposób technicznego przygotowania istniejącego miksu do odtwarzania, a nie sama kompozycja.
Co dokładnie oznacza remastering
Mastering jest ostatnim etapem produkcji nagrania przed jego publikacją. Abbey Road Studios opisuje go jako końcowe dopracowanie materiału tak, aby nagranie właściwie funkcjonowało w różnych warunkach odsłuchu, a cały album zachowywał spójność brzmieniową. Remastering oznacza wykonanie tego procesu ponownie dla materiału, który wcześniej został już wydany.
W praktyce inżynier może pracować między innymi nad:
- balansem częstotliwości, czyli proporcjami basu, środka i wysokich tonów;
- dynamiką oraz różnicami między cichymi i głośnymi fragmentami;
- poziomem całkowitej głośności;
- szumami, trzaskami, zakłóceniami i innymi artefaktami starszego materiału;
- przygotowaniem nagrania pod nowy format dystrybucji.
Wykorzystuje się przy tym między innymi korekcję EQ, kompresję, limitery oraz narzędzia do restauracji dźwięku. iZotope definiuje remastering jako ponowne zastosowanie obróbki masteringowej do wcześniej opublikowanej muzyki, często z użyciem zarówno klasycznych procesorów masteringowych, jak i wyspecjalizowanych narzędzi restauracyjnych.
„Re-mastering is essentially the same process – but re-done!”
— Abbey Road Studios, materiał poświęcony różnicy między masteringiem i remasteringiem, 14 sierpnia 2022 r.
W uproszczeniu: pierwszy mastering przygotowuje świeżo ukończony miks do wydania, natomiast remastering wraca do istniejącego materiału i przygotowuje jego nową wersję końcową.
Dlaczego stara piosenka po remasteringu brzmi inaczej
Jednym z najważniejszych powodów jest źródło wykorzystane do przygotowania nowego wydania. Jeśli zachowały się oryginalne taśmy z miksem, inżynier może wykonać ich nowy transfer za pomocą współczesnego sprzętu. Pozwala to uzyskać informacje, których wcześniejsze urządzenia analogowo-cyfrowe albo proces produkcji płyty CD nie były w stanie równie dobrze zachować.
Adam Ayan, inżynier masteringu pracujący między innymi nad katalogami Pearl Jam, The Rolling Stones, Bruce’a Springsteena i R.E.M., tłumaczył w rozmowie opublikowanej przez iZotope, że przy remasteringu preferuje powrót do oryginalnych miksów, ponieważ nowocześniejszy tor sygnałowy może ujawnić więcej informacji zapisanych w materiale źródłowym.
„In a perfect world let’s go back to the original mixes.”
— Adam Ayan, mastering engineer, w rozmowie z iZotope o remasteringu starszych nagrań.
Dlatego współczesna wersja może mieć mocniej zaznaczony dół pasma, czytelniejsze detale albo bardziej stabilny obraz stereo. Nie zawsze wynika to z ingerencji w sam miks. Czasami różnicę powoduje już lepsze odczytanie i digitalizacja materiału źródłowego.
Im lepszej jakości jest oryginalne źródło, tym większe możliwości ma inżynier przygotowujący nowy master.
Głośniej nie zawsze oznacza lepiej
Bardzo łatwo pomylić poprawę jakości z większą głośnością. Dwa nagrania odtworzone jedno po drugim mogą sprawiać wrażenie, że głośniejsza wersja jest bardziej szczegółowa i mocniejsza, nawet jeśli została poddana silniejszej kompresji.
Podczas masteringu możliwe jest ograniczenie najwyższych szczytów sygnału i zwiększenie średniej głośności nagrania. Jeżeli proces zostanie zastosowany intensywnie, różnica między najcichszymi a najgłośniejszymi fragmentami może się zmniejszyć.
To właśnie dlatego dwa mastery tego samego miksu mogą mieć wyraźnie inny charakter, mimo że wokal, gitara, perkusja oraz pozostałe instrumenty znajdują się dokładnie w tych samych miejscach.
Inżynierka masteringu Mandy Parnell zwracała uwagę, że niewłaściwie wykonany remaster może zmienić dynamikę i balans tonalny oryginalnego wydania.
„Remastered releases can compromise the fidelity of the original record.”
— Mandy Parnell, mastering engineer, w wypowiedzi opublikowanej przez iZotope.
Z tego powodu określenie „remastered” nie jest automatyczną gwarancją, że dana wersja będzie dla każdego słuchacza lepsza. Oznacza przede wszystkim, że wykonano nowy mastering.
Co można usunąć ze starego nagrania
Remastering może obejmować również restaurację dźwięku. Szczególnie w przypadku materiału analogowego problemem bywają szumy taśmy, trzaski, zakłócenia elektryczne, nieprecyzyjne dawne edycje taśmy albo inne artefakty związane z nośnikiem.
Abbey Road wymienia między innymi możliwość ograniczenia szumu tła i przydźwięku, poprawy zakresu częstotliwościowego, korekty analogowych cięć taśmy oraz usuwania niepożądanych kliknięć.
iZotope opisuje podobne zastosowania technologii restauracyjnej: usuwanie kliknięć i trzasków, redukcję szumu oraz naprawę usterek pojawiających się podczas zapisu lub transferu materiału.
Nie oznacza to jednak, że każdy szum należy bezwzględnie usunąć. Zbyt agresywna obróbka może ingerować także w elementy muzyczne. W materiałach dotyczących restauracji dźwięku iZotope zwraca uwagę, że pewne zniekształcenia czy szum taśmy mogą stanowić część charakteru nagrania.
Remastered i remix to nie to samo
To jedna z najistotniejszych różnic dla słuchacza.
Przy klasycznym remasteringu punktem wyjścia jest zazwyczaj gotowy miks stereo. Inżynier poprawia i przygotowuje jego finalne brzmienie, ale zasadnicza proporcja między instrumentami została już wcześniej ustalona.
Remiks sięga głębiej. Osoba przygotowująca nowy miks pracuje z oddzielnymi ścieżkami lub elementami nagrania i może zmieniać na przykład poziom wokalu, położenie instrumentów w panoramie stereo, ilość pogłosu albo relacje między gitarami i perkusją.
Dlatego:
- remaster — nowa obróbka końcowa istniejącego miksu;
- remix — ponowne złożenie nagrania z jego elementów;
- remake / re-recording — ponowne wykonanie lub nagranie utworu.
Granice technologiczne nie zawsze są dziś całkowicie sztywne. Abbey Road wykorzystuje technologię De-mix, pozwalającą komputerowo wyodrębniać elementy także z nagrań, w których klasyczne wieloślady nie są dostępne. Studio podaje, że technologia może służyć zarówno do nowych miksów, jak i do bardziej precyzyjnej korekcji podczas remasteringu.
Dlaczego album nagrany na winyl może dostać nowy master do streamingu
Nośnik ma znaczenie dla sposobu przygotowania muzyki. Abbey Road wskazuje, że nagrania z lat 60. i 70. przygotowywano z myślą o gramofonach, później istotnym formatem stała się płyta CD, a obecnie muzyka trafia również do serwisów streamingowych oraz urządzeń takich jak słuchawki douszne.
Każdy etap rozwoju dystrybucji przynosił inne możliwości techniczne.
Apple w dokumentacji programu Apple Digital Masters opisuje proces dostarczania do Apple Music wysokiej jakości plików źródłowych oraz przygotowania materiału tak, aby możliwie wiernie zachować rezultat uzyskany przez artystę i inżyniera. Serwis obsługuje również bezstratne pliki ALAC.
To oznacza, że wydawca posiadający dobrej jakości archiwalne taśmy może po latach przygotować ich nowy cyfrowy transfer oraz master dostosowany do współczesnej dystrybucji.
Czy remaster może ujawnić dźwięki, których wcześniej prawie nie było słychać
Tak, ale nie musi oznaczać to dodania nowych partii.
Zmiana balansu częstotliwościowego może sprawić, że gitara, talerze perkusji, pogłos wokalu czy drobny element aranżacji staną się bardziej czytelne. Redukcja szumu może odsłonić bardzo ciche fragmenty. Zmiana dynamiki może natomiast przesunąć niektóre elementy na pierwszy plan.
Właśnie stąd bierze się częste wrażenie: „tego instrumentu wcześniej tutaj nie było”.
Najczęściej był, lecz poprzedni master eksponował go w inny sposób.
Nowoczesne technologie pozwalają jednak na bardziej zaawansowane operacje. Abbey Road opisuje system De-mix, który potrafi wydzielać wybrane elementy z istniejącego materiału, np. wokal lub konkretne instrumenty. W przypadku projektów remasteringowych może to umożliwiać bardziej selektywną korekcję częstotliwości.
Dlaczego istnieje kilka remasterów jednej piosenki
Popularne albumy bywają remasterowane wielokrotnie. Jedno wydanie mogło powstać podczas przechodzenia katalogu z winylu na CD, następne na rocznicę premiery, a kolejne przy okazji publikacji materiału w wysokiej rozdzielczości lub nowej edycji archiwalnej.
Dobrym przykładem jest katalog The Beatles. Abbey Road podaje, że w 2009 roku studyjne albumy zespołu zostały tam ponownie zremasterowane; poprzednia duża cyfrowa edycja katalogu pochodziła z okresu wydań CD z 1987 roku.
Dwa oznaczenia typu „1998 Remaster” i „2025 Remaster” nie muszą więc odnosić się do identycznego pliku.
Zmienić mogły się:
- źródłowa taśma lub wykonany z niej transfer;
- urządzenia użyte do konwersji analogowo-cyfrowej;
- korekcja częstotliwości;
- dynamika i poziom głośności;
- zakres zastosowanej restauracji;
- parametry pliku przeznaczonego do publikacji.
Jak porównać remaster z oryginałem
Najbardziej miarodajne jest porównanie dwóch wersji przy zbliżonej głośności. Jeżeli nowy master gra wyraźnie głośniej, sama różnica poziomu może wpływać na odbiór.
Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na wokal, bas, talerze perkusji, transjenty bębnów, ciche fragmenty oraz tło nagrania.
Jeżeli stara wersja ma większe różnice między spokojnymi i mocnymi fragmentami, a remaster wydaje się stale bardzo głośny, jedną z przyczyn może być odmienna obróbka dynamiki. Jeśli natomiast nowa wersja ma wyraźniejszy bas i mniej szumu, różnica może wynikać z korekcji, restauracji albo lepszego transferu materiału źródłowego.
Nie istnieje jedna uniwersalna „wersja remastered”. Każdy remaster jest konkretną decyzją masteringową podjętą dla konkretnego materiału.
Dlatego przy tej samej piosence w serwisie streamingowym mogą znajdować się wydania, które technicznie pochodzą z tego samego historycznego nagrania, ale brzmią inaczej. Dopisek z rokiem — np. „2011 Remaster” — pomaga ustalić, z której wersji masteringu korzysta dane wydanie.
Najważniejsze rozróżnienie pozostaje proste: remastered oznacza ponownie przygotowany master wcześniej wydanej muzyki. Nie jest synonimem remiksu, ponownego nagrania ani automatycznie „lepszej jakości”. Różnica, którą słyszy odbiorca, wynika z materiału źródłowego, zastosowanej restauracji, korekcji częstotliwości, dynamiki, głośności oraz technologii użytej do stworzenia nowej wersji końcowej.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Sinice czy zwykły zakwit glonów? Jak rozpoznać niebezpieczną wodę bez wchodzenia do jeziora
