Kleszcze w maju 2026 osiągają szczyt aktywności sezonowej. Ixodes ricinus — najpospolitszy gatunek kleszcza w Polsce — budzi się ze stanu diapauzy już przy temperaturach powyżej 7°C, co oznacza, że w całej Polsce jest już w pełni aktywny. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego (NIZP-PZH), w 2025 roku odnotowano w Polsce 21 300 przypadków boreliozy — wzrost o 8% w stosunku do roku poprzedniego. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) zdiagnozowano u 344 pacjentów.
Kleszcze nie latają i nie skaczą — czekają na żywiciela w tzw. pozycji poszukiwania (questing), na czubkach traw i liściach, z wyciągniętymi przednimi nogami. Czas od kontaktu do wbicia się w skórę wynosi zwykle od 10 minut do 2 godzin — stąd tak ważna jest regularna kontrola ciała po pobycie na świeżym powietrzu.
Mapa zagrożenia kleszczami w Polsce – maj 2026
Ryzyko ukąszenia przez kleszcza jest nierównomiernie rozłożone w Polsce. Obszary o najwyższym zagrożeniu obejmują:
Strefa czerwona (bardzo wysokie ryzyko):
- Podlaskie (Puszcza Białowieska, Puszcza Augustowska)
- Warmińsko-Mazurskie (Mazury, Kraina Wielkich Jezior)
- Małopolskie (Tatry, Gorce, Pieniny — obszary leśne)
- Podkarpackie (Bieszczady, Beskid Niski)
Strefa pomarańczowa (wysokie ryzyko):
- Lubelskie, Świętokrzyskie, Śląskie (obszary leśne)
- Kujawsko-Pomorskie (Bory Tucholskie)
- Zachodniopomorskie (Puszcza Wkrzańska)
Strefa żółta (umiarkowane ryzyko):
- Obszary miejskie z parkami (Warszawa, Kraków, Wrocław, Trójmiasto)
- Obrzeża miast — ogrody, działki
„Ryzyko ukąszenia przez kleszcza istnieje nawet w miejskim parku. Kleszcze odnotowuje się we wszystkich województwach Polski.” — dr hab. Stanisław Ślusarski, parazytolog NIZP-PZH
Jak usunąć kleszcza – 5 kroków
Prawidłowa technika ogranicza ryzyko zakażenia boreliozą
Borelioza – objawy, których nie możesz przeoczyć
Borelioza to bakteryjna choroba odkleszczowa wywoływana przez krętki Borrelia burgdorferi. W Polsce zaraźliwych jest ok. 20–30% kleszczy na terenach endemicznych. Choroba przebiega w trzech stadiach:
Stadium I (do 30 dni po ukąszeniu):
- Rumień wędrujący (erythema migrans) — czerwona plama rozszerzająca się od miejsca ukąszenia, często bez centrum, o średnicy powyżej 5 cm. Pojawia się u 70–80% zakażonych
- Objawy grypopodobne: gorączka, bóle mięśni i stawów, zmęczenie
Stadium II (tygodnie–miesiące po ukąszeniu):
- Boreliozowe zapalenie stawów (najczęściej kolana)
- Neuroborelioza: paraliż twarzy (porażenie nerwu twarzowego), bóle korzeniowe
- Zaburzenia rytmu serca (boreliozowe zapalenie mięśnia sercowego)
Stadium III (miesiące–lata):
- Przewlekłe zapalenie stawów, zaniki skóry
Diagnozę potwierdza badanie serologiczne ELISA i test Western blot. Leczenie: antybiotyki (doksycyklina lub amoksycylina przez 14–21 dni w stadium I).
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – fakty i szczepienie
KZM to choroba wirusowa (flavivirus), na którą nie ma leczenia przyczynowego — istnieje tylko zapobieganie. Wirus przenosi się błyskawicznie (już w kilka minut po ukąszeniu kleszcza), w przeciwieństwie do boreliozy, która wymaga kilku godzin wbicia się owada.
Objawy KZM:
- Faza I (grypopodobna): gorączka 38–40°C, bóle głowy, mięśni, przez 5–7 dni
- Pozorne ustąpienie (1–3 tygodnie remisji)
- Faza II (neurologiczna): zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (u 30% zakażonych)
- Powikłania: niedowłady, zaburzenia poznawcze, w rzadkich przypadkach śmierć
Szczepionka przeciw KZM:
W Polsce dostępne są dwie szczepionki: Encepur (Bavarian Nordic) i FSME-IMMUN (Pfizer). Schemat szczepienia: 3 dawki (0, 1–3 miesiące, 9–12 miesięcy). Dawka przypominająca co 3–5 lat. Cena jednej dawki to ok. 180–210 zł — szczepionka nie jest refundowana przez NFZ.
![Zdjęcie: lekarz trzymający fiolkę szczepionki przeciw KZM]](https://topflop.pl/wp-content/uploads/2026/05/Gemini_Generated_Image_fr79u7fr79u7fr79-1024x640.jpg)
Jak usunąć kleszcza – instrukcja krok po kroku
Prawidłowe usunięcie kleszcza to kluczowy element ograniczenia ryzyka zakażenia. Cały proces zajmuje mniej niż 2 minuty.
Czego NIGDY nie robić:
- Nie smaruj kleszcza tłuszczem, kremem, wazeliną — to powoduje stres owada i zwrot zawartości jelita do rany
- Nie wypalaj kleszcza zapalniczką
- Nie kręć nim ani nie ciągnij gwałtownie
Prawidłowa technika:
- Użyj pęsety z cienkim zakończeniem lub specjalnego uchwytu do kleszczy (karta do usuwania kleszczy, lasso kleszczowe)
- Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry — dosłownie przy samej powierzchni ciała
- Wyciągnij kleszcza ruchem prostym, bez skręcania, jednostajnym, pewnym pociągnięciem
- Przetrzyj miejsce ukąszenia alkoholem lub środkiem odkażającym
- Zapisz datę ukąszenia — obserwuj miejsce przez 30 dni (rumień wędrujący)
- Jeśli głowotułów kleszcza pozostał w skórze — zgłoś się do lekarza
Skuteczne metody ochrony przed kleszczami
Repelenty:
- DEET (N,N-diethyl-meta-toluamide) powyżej 20% — najskuteczniejszy, działa 4–8 godzin
- Ikarydyna (pikarydyna) — alternatywa dla alergików i dzieci, mniej drażniący
- Permetryna — do nasączania ubrań i sprzętu (nie nakładać bezpośrednio na skórę)
Odzież i zachowanie:
- Jasne ubrania (kleszcze łatwiej zauważyć)
- Długie spodnie wsunięte w skarpety
- Trzymaj się wyznaczonych ścieżek, unikaj traw i zarośli
- Kontrola ciała po każdym pobycie w terenie (szczególnie: pachwiny, pachy, szyja, skóra głowy, za uszami)
Mity o kleszczach – weryfikacja
| Mit | Prawda |
|---|---|
| Kleszcz skacze na człowieka | Fałsz — czeka nieruchomo na roślinności |
| Kleszcz wpada z drzew | Fałsz — przebywa głównie do 1 m wysokości |
| Ugryź mnie – to nic, u mnie były kleszcze zawsze | Ryzyko wzrasta z każdym ukąszeniem |
| Spirytus na kleszcza to skuteczna metoda | Fałsz — powoduje regurgitację treści jelita |
| Kleszcze w mieście nie są groźne | Fałsz — borelioza odnotowywana w parkach miejskich |
Przeczytaj też nasz artykuł o płazach w Polsce i wężach w Polsce — naturalni wrogowie kleszczy to m.in. jeże i bażanty. Aktualne dane epidemiologiczne dotyczące boreliozy publikuje NIZP-PZH w raportach tygodniowych. Mapę sezonowego ryzyka KZM prowadzi Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
FAQ – Kleszcze maj 2026
Kiedy kleszcze są najbardziej aktywne w ciągu dnia?
Kleszcze są aktywne przez cały dzień przy odpowiedniej temperaturze (powyżej 7°C), z wyraźnym szczytem w godzinach 8:00–11:00 i 17:00–20:00.
Jak długo kleszcz musi być wbity, żeby przenieść boreliozę?
Większość bakteriologów wskazuje minimum 24–48 godzin ekspozycji jako próg ryzyka transmisji boreliozy. Wirus KZM może przenieść się znacznie szybciej.
Czy psy mogą przynosić kleszcze do domu?
Tak — i same mogą zachorować na babeszjozę psów (inną chorobę odkleszczową). Preparaty repelentne dla psów (obroże, krople spot-on) są obowiązkowe w sezonie.
Czy w Polsce można zarazić się kleszczowym zapaleniem mózgu?
Tak. Ogniska endemiczne KZM w Polsce to głównie: Warmia i Mazury, Podlasie, Małopolska, Śląsk.
