Imieniny Szymona: daty, znaczenie i pewne nieporozumienie z Samuelem

„Szymon znaczy to samo co Samuel” — usłyszysz to często i brzmi to przekonująco, bo oba imiona są hebrajskie, oba tłumaczy się przez „Bóg wysłuchał” i nawet brzmią podobnie. Rzecz w tym, że to nieporozumienie. Przy całym podobieństwie są to dwa różne imiona — i za chwilę pokażemy, gdzie tkwi różnica.

Zanim jednak wejdziemy w hebrajskie rdzenie, garść praktyki. Szymon świętuje imieniny w kilku terminach, a jednym z wrześniowych jest 14 września.

Kiedy Szymon obchodzi imieniny

Ponieważ imię nosiło kilku świętych, kalendarz daje wybór. Najczęściej wskazywaną datą bywa 28 października — wspomnienie apostoła Szymona, zwanego Gorliwym — a także 9 października. Wrześniowy termin, 14 września, również figuruje w kalendarzach. W większości rodzin jeden dzień przyjął się jako „ten właściwy”, więc w razie wątpliwości najlepiej po prostu spytać samego Szymona.

Data wypada zresztą w gęsto obsadzonym tygodniu: dzień wcześniej świętuje Aleksander, a 15 września — Kamil.

„Bóg wysłuchał” — i skąd ta pomyłka z Samuelem

Szymon wywodzi się z hebrajskiego Szim’on (שִׁמְעוֹן), a jego sercem jest rdzeń sz-m-’, związany ze słuchaniem i słyszeniem. Z tego samego rdzenia pochodzi hebrajskie szama — „słuchał” — obecne w najważniejszej modlitwie judaizmu, Szma Israel, „Słuchaj, Izraelu”. Imię znaczy więc „Bóg wysłuchał” albo „ten, który został wysłuchany” — i było, jak wiele imion biblijnych, wyrazem wdzięczności rodziców za narodziny syna.

I tu wracamy do Samuela. Oba imiona faktycznie tłumaczy się podobnie, ale hebrajski zdradza różnicę, której polskie tłumaczenie nie widać. W Szymonie siedzi litera ajin (ע) z rdzenia „słuchać”. W Samuelu (Szmuel, שמואל) tej litery nie ma — jego budowa jest inna, a znaczenie bywa wyprowadzane rozmaicie. Innymi słowy: to dwa osobne imiona, które przypadkiem spotkały się w polskim tłumaczeniu „Bóg wysłuchał”. Brzmią jak bliźnięta, a są tylko dalekimi kuzynami. (O tym drugim imieniu piszemy osobno w tekście o imieninach Samuela.)

Imię, które nosili najważniejsi

Trudno o imię gęściej obsadzone w Biblii. Szymon pojawia się już w Starym Testamencie jako jeden z dwunastu synów Jakuba, praojciec jednego z plemion Izraela. Ale prawdziwą karierę zrobiło w Nowym Testamencie.

Bo Szymon to imię, które nosił pierwszy papież — zanim nim został. Rybak z Galilei nazywał się właśnie Szymon, dopóki Jezus nie nadał mu nowego: Piotr, czyli „skała”. Ta scena zmiany imienia jest jedną z najważniejszych w Ewangelii, a jej echo słychać do dziś w każdym „Szymonie Piotrze”. Co ciekawe, w Dziejach Apostolskich ten sam człowiek bywa zapisywany na dwa sposoby — raz jako Simon, raz jako Symeon — co pokazuje, jak płynne były wtedy formy imienia.

Drugi apostoł o tym imieniu, Szymon zwany Gorliwym (albo Kananejczykiem), był w gronie Dwunastu postacią najskromniejszą, niemal nieznaną. A trzeci Szymon zapisał się jednym gestem: to Szymon z Cyreny, przechodzień, którego według Ewangelii przymuszono, by pomógł Jezusowi nieść krzyż na Golgotę. Nie powiedział ani słowa zapisanego w tekście, a jednak jego imię przetrwało dwa tysiące lat — jako imię kogoś, kto w decydującej chwili podał ramię.

Szymon dzisiaj

Współcześnie Szymon należy do imion, które łączą biblijną powagę z całkowicie swojskim, ciepłym brzmieniem — i właśnie dlatego cieszy się niesłabnącą popularnością, od lat trzymając się wysoko wśród imion nadawanych chłopcom. Dokładne miejsce w rankingu można sprawdzić w danych Ministerstwa Cyfryzacji na portalu dane.gov.pl, opartych na rejestrze PESEL.

Sekret tej popularności jest chyba prosty: imię brzmi poważnie, ale nie sztywno, a do tego zgrabnie się zdrabnia. Najmłodszy Szymon będzie „Szymonkiem” albo „Szymusiem”, koledzy skrócą go do „Szymka”, a w luźniejszej rozmowie pojawi się nawet „Szymi”. Za granicą imię jest jak w domu w każdym języku chrześcijańskim: angielski Simon, włoski Simone, hiszpański Simón, francuski Siméon. Pod każdą z tych form kryje się ten sam hebrajski rdzeń „słuchania”.

Życzenia dla Szymona

Skoro imię mówi o słuchaniu i o byciu wysłuchanym, można ten wątek podjąć — albo zostawić i napisać po prostu serdecznie.

Ton oficjalny, na kartkę: „Szanowny Panie Szymonie, życzę zdrowia, pomyślności i spokoju ducha — oraz tego, by wszystkie dobre prośby zostały wysłuchane.”

Cieplej, do bliskiej osoby: „Szymonie, życzę Ci, żeby los wysłuchiwał Twoich próśb równie hojnie, jak zapowiada Twoje imię. Zdrowia, radości i ludzi, którzy naprawdę Cię słuchają.”

Do kolegi, lekko: „Szymek, wszystkiego najlepszego! Zdrowia, luzu i samych trafionych planów. Oby świat słuchał Cię za pierwszym razem!”

Żartem, prosto ze znaczenia: „Szymonie, Twoje imię znaczy »Bóg wysłuchał« — masz więc dziś oficjalne prawo wypowiadać życzenia, które muszą się spełnić. Zacznij od stu lat w zdrowiu i nie marnuj okazji!” Na SMS wystarczy: „Sto lat, Szymku — zdrowia i pomyślności!”.

Jest coś ujmującego w imieniu, którego cała historia kręci się wokół słuchania — w świecie, w którym każdy chce raczej mówić. Może właśnie dlatego Szymonów lubimy: noszą w imieniu rzadką dziś umiejętność.

Kalendarz imienin i kolejne teksty z tej serii znajdziesz na Wiedza dla Wszystkich.