World Sea Turtle Day 2026 stał się datą ogłoszenia nowego międzynarodowego sojuszu na rzecz ochrony żółwi skórzastych w Atlantyku — informuje redakcja topflop.pl, powołując się na komunikat University of Exeter opublikowany 16 czerwca 2026 roku. Wilkes Atlantic Leatherback Turtle Alliance, czyli WALTA, ma połączyć badaczy, organizacje ochrony przyrody, rybaków, decydentów i darczyńców wokół trzech zadań: aktualnej oceny lęgów, analizy przypadkowego połowu w rybołówstwie oraz wskazania najpilniejszych działań ochronnych.
Skala projektu jest duża, bo sojusz kierowany przez University of Exeter obejmuje ponad 50 organizacji partnerskich z 25 państw leżących wokół Atlantyku. Chodzi o gatunek, który globalnie ma w Czerwonej księdze IUCN status „narażony”, ale w poszczególnych częściach Atlantyku sytuacja jest znacznie bardziej nierówna: populacja północno-zachodnioatlantycka jest oceniana jako zagrożona, południowo-zachodnioatlantycka jako krytycznie zagrożona, a dla południowo-wschodniego Atlantyku wciąż brakuje danych.
Nowy sojusz WALTA: co dokładnie ma zrobić
Wilkes Atlantic Leatherback Turtle Alliance nie jest kampanią symboliczną pod jeden dzień świadomości ekologicznej. Według komunikatu University of Exeter jego celem jest przygotowanie bazy danych i priorytetów, które pozwolą kierować pieniądze, badania i decyzje ochronne tam, gdzie ryzyko dla żółwi skórzastych jest największe.
Sojusz zapowiada trzy konkretne produkty pracy:
– aktualną ocenę miejsc lęgowych żółwi skórzastych w Atlantyku;
– ogólnoatlantycką analizę dowodów dotyczących przyłowu, czyli przypadkowego chwytania żółwi przez rybołówstwo;
– listę priorytetów działań ochronnych, która ma ułatwić decyzje badaczom, organizacjom, administracji i finansującym projekty.
To istotne, bo żółwie skórzaste nie zatrzymują się w granicach jednego państwa. Dorosłe osobniki przemieszczają się przez ogromne obszary oceanu, żerują daleko od plaż lęgowych i mogą wchodzić w kontakt z różnymi typami połowów. Ochrona tylko jednej plaży lub jednego akwenu nie wystarcza, jeżeli zwierzę ginie kilka tysięcy kilometrów dalej w sieciach albo na hakach.
Profesor Annette Broderick z Centre for Ecology and Conservation na kampusie Penryn University of Exeter ostrzegła, że przez lata większy niepokój budził Pacyfik, ale teraz „alarm zaczyna dzwonić” także w Atlantyku. Jej zdaniem potrzebna jest ocena obejmująca cały ocean, bo dopiero ona pokaże, jak różne populacje reagują na presję człowieka i dotychczasowe działania ochronne.
Dlaczego żółwie skórzaste są tak trudne do ochrony
Żółw skórzasty jest największym współcześnie żyjącym żółwiem morskim i jednym z najbardziej mobilnych gadów na świecie. W przeciwieństwie do wielu innych żółwi morskich nie ma twardego, kostnego pancerza z typowych tarcz — jego grzbiet pokrywa elastyczna, skórzasta struktura z charakterystycznymi podłużnymi grzbietami. To przystosowanie do życia w otwartym oceanie, długich migracji i nurkowania na duże głębokości.
NOAA Fisheries przypomina, że żółwie morskie należą do gatunków silnie migrujących, a żółwie skórzaste pokonują najdłuższe trasy spośród nich — niektóre migracje osiągają średnio niemal 4000 mil w jedną stronę.
Amerykańska agencja wykorzystuje m.in. znaczniki telemetryczne, aby śledzić pozycję, zachowanie podczas nurkowania i wykorzystanie siedlisk przez żółwie morskie.
Problem polega na tym, że zwierzę o tak szerokim zasięgu życia jest narażone na wiele zagrożeń naraz. Na plażach lęgowych ryzykiem mogą być zabieranie jaj, zabudowa wybrzeża, sztuczne światło, erozja i wzrost temperatury piasku. W oceanie dochodzi zanieczyszczenie plastikiem, kolizje ze statkami, zmiany klimatu, degradacja siedlisk i przyłów w rybołówstwie.
Przyłów jest szczególnie trudny politycznie, bo dotyczy legalnej działalności gospodarczej. Żółwie nie są celem połowów, ale mogą zaplątywać się w sprzęt, trafiać na haki albo do sieci. Dlatego skuteczna ochrona wymaga współpracy z rybakami, a nie wyłącznie zakazów pisanych z perspektywy laboratoriów i organizacji ekologicznych.
Przyłów będzie jednym z głównych punktów programu
W komunikacie WALTA przyłów pojawia się jako osobny, oceaniczny obszar analizy. To nie przypadek. W historii ochrony żółwi morskich właśnie przypadkowe chwytanie w rybołówstwie było jednym z najpoważniejszych źródeł śmiertelności, a jednocześnie jednym z obszarów, w których da się wdrażać techniczne rozwiązania.
NOAA wskazuje, że w połowach krewetek stosuje się urządzenia wykluczające żółwie, znane jako TEDs. Są to specjalne rozwiązania w sieciach trałowych, które umożliwiają żółwiom ucieczkę, jeśli zostaną przypadkowo schwytane. Według NOAA rozwój tych urządzeń był jednym z największych sukcesów ochrony żółwi morskich w ostatnich dekadach, a prace nad ich ulepszaniem nadal trwają.
Dla Atlantyku kluczowe będzie jednak nie tylko pytanie, jakie narzędzia istnieją, lecz gdzie trzeba ich używać w pierwszej kolejności. WALTA ma zebrać dowody z różnych regionów i wskazać obszary, gdzie presja połowowa najbardziej nakłada się na trasy migracji, żerowiska i strefy przebywania żółwi skórzastych.
Lista pytań, na które sojusz będzie musiał odpowiedzieć, jest praktyczna:
– gdzie znajdują się najważniejsze plaże lęgowe i czy liczba gniazd rośnie, spada czy pozostaje stabilna;
– które populacje mają najgorszy status ochronny i najpilniej wymagają interwencji;
– jakie typy rybołówstwa powodują największe ryzyko przyłowu;
– w których miejscach dane są zbyt słabe, aby podejmować decyzje bez dodatkowych badań;
– jakie działania da się wdrożyć szybko, a które wymagają zmian prawnych, pieniędzy i długiej współpracy z lokalnymi społecznościami.
Atlantyk nie jest jednolitym przypadkiem
Najważniejszy wniosek z komunikatu University of Exeter jest taki, że nie można mówić o „żółwiach skórzastych Atlantyku” jak o jednej bezpiecznej albo jednej wymierającej populacji. Regionalne oceny pokazują duże różnice. Północno-zachodni Atlantyk ma status zagrożony, południowo-zachodni — krytycznie zagrożony, a południowo-wschodni pozostaje kategorią z niedostateczną ilością danych.
To oznacza, że część działań może dotyczyć ratowania populacji w ostrym spadku, a część — uzupełniania braków informacyjnych. Brak danych nie oznacza bezpieczeństwa. Często oznacza, że naukowcy nie mają wystarczającego monitoringu, aby uczciwie ocenić skalę problemu.
SWOT, projekt monitorujący stan żółwi morskich na świecie, opisując północny Atlantyk, wskazywał, że region jest biologicznie i geopolitycznie złożony.
Występują tam regionalne jednostki zarządzania pięciu gatunków żółwi morskich, a północno-zachodni żółw skórzasty wyróżnia się jako jednostka o wysokim ryzyku i wysokim poziomie zagrożeń.
Ta złożoność tłumaczy, dlaczego WALTA od początku zaprasza do współpracy nie tylko naukowców. Sojusz chce kontaktu z rybakami, administracją publiczną i donatorami. Bez rybaków trudno ograniczać przyłów. Bez urzędników trudno zmieniać regulacje. Bez finansowania trudno prowadzić monitoring lęgów, znakowanie satelitarne i patrole plaż.
World Sea Turtle Day: dlaczego ogłoszenie padło 16 czerwca
World Sea Turtle Day obchodzony jest 16 czerwca i ma zwracać uwagę na znaczenie żółwi morskich oraz presję, z jaką mierzą się te gatunki. Data nie jest przypadkowa: wiąże się z urodzinami dr. Archiego Carra, założyciela Sea Turtle Conservancy i jednej z najważniejszych postaci w historii biologii oraz ochrony żółwi morskich.
Carr odegrał szczególną rolę w przeniesieniu ochrony żółwi z poziomu obserwacji lokalnych na poziom nowoczesnej biologii konserwatorskiej. SWOT przypomina, że jego prace od lat 50. pomagały wyjaśniać cykle życia żółwi, ich znaczenie ekologiczne i skalę zagrożeń. Stacja badawcza w Tortuguero w Kostaryce stała się jednym z fundamentów długoterminowego monitoringu plaż lęgowych.
W tym kontekście start WALTA właśnie w World Sea Turtle Day ma wymiar praktyczny i symboliczny. Praktyczny, bo zwiększa widoczność projektu w dniu, kiedy organizacje ochrony mórz mówią jednym głosem o żółwiach. Symboliczny, bo nowy sojusz wraca do idei, którą rozwijano od czasów Carra: skuteczna ochrona żółwi wymaga wieloletnich danych, międzynarodowej współpracy i pracy na plażach oraz na morzu jednocześnie.
Co może zmienić nowa inicjatywa
Największą wartością WALTA może być uporządkowanie wiedzy, która dziś jest rozproszona między uniwersytetami, organizacjami terenowymi, administracją, rybołówstwem i lokalnymi programami ochrony. Jeżeli sojusz przygotuje wspólną ocenę lęgów i przyłowu, łatwiej będzie wskazać miejsca, gdzie pieniądze i regulacje przyniosą największy efekt.
Nie chodzi wyłącznie o liczenie gniazd. Liczba gniazd pokazuje część obrazu, ale nie wyjaśnia, co dzieje się z dorosłymi samicami w oceanie, gdzie giną młode osobniki i czy konkretne plaże nadal produkują wystarczającą liczbę piskląt. Dlatego program obejmujący lęgi, przyłów i priorytety działań ma większą wartość niż pojedyncza kampania informacyjna.
Dla opinii publicznej najważniejszy sygnał jest prosty: nawet gatunek obecny w oceanach od milionów lat może słabnąć przez presję współczesnego rybołówstwa, zmian klimatu i utratę siedlisk.
Żółw skórzasty nie potrzebuje jednego efektownego gestu, lecz sieci działań rozciągniętej przez cały Atlantyk — od plaż lęgowych po akweny połowowe.
WALTA ma teraz sprawdzić, gdzie ta sieć jest dziurawa najbardziej. I właśnie dlatego ogłoszenie z 16 czerwca 2026 roku jest czymś więcej niż komunikatem na World Sea Turtle Day: to próba zbudowania wspólnego systemu ochrony dla jednego z najbardziej rozpoznawalnych, a jednocześnie coraz bardziej zagrożonych wędrowców oceanu.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Żubr ma naturalnych wrogów? Nagranie IBS PAN z Białowieży pokazuje, że wilki mogą polować na żubry
