Imieniny Bartłomieja: 24 sierpnia. Imię, które właściwie jest nazwiskiem

Oto rzecz, która zaskakuje: Bartłomiej pierwotnie nie był imieniem w naszym rozumieniu, lecz określeniem „syn Tolmaja”. To coś w rodzaju dawnego nazwiska odojcowskiego – i ta zagadka tłumaczy sporo z historii tego imienia.

Imieniny Bartłomieja przypadają 24 sierpnia. Poniżej wyjaśniamy zaskakujące pochodzenie, przedstawiamy apostoła-patrona i podpowiadamy życzenia.

Kiedy Bartłomiej obchodzi imieniny

Głównym i praktycznie jedynym ważnym terminem jest 24 sierpnia, dzień wspomnienia świętego Bartłomieja Apostoła. To data zdecydowanie dominująca – w odróżnieniu od wielu imion o rozproszonym kalendarzu, tutaj wybór jest oczywisty.

Tego samego dnia świętuje też Bartosz – i tu od razu warto wyjaśnić częstą wątpliwość: Bartosz to spolszczona, skrócona forma Bartłomieja, choć dziś funkcjonuje jako osobne, samodzielne imię. W tych samych dniach przypadają również imieniny Ludwika (25 sierpnia) i Konstantego (26 sierpnia).

Znaczenie: „syn Tolmaja”

Bartłomiej wywodzi się z aramejskiego bar-Talmai, co znaczy dosłownie „syn Tolmaja” (lub Ptolemeusza). Człon bar- to po aramejsku „syn” – ten sam, który występuje w wielu bliskowschodnich imionach i określeniach.

To oznacza, że pierwotnie nie było to imię własne, lecz określenie pochodzenia – wskazywało, czyim się jest synem. Coś podobnego do późniejszych nazwisk odojcowskich w rodzaju „Piotrowicz” czy „Janów”. Dopiero z czasem, dzięki apostołowi, bar-Talmai usamodzielniło się jako imię i w takiej formie rozeszło po świecie chrześcijańskim.

Samo imię ojca – Tolmai – bywa wiązane ze znaczeniem „obfitujący w bruzdy”, a więc pośrednio „rolnik” lub „oracz”. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć: to wyprowadzenie jest niepewne, bo dotyczy imienia bardzo starego i słabo poświadczonego. Popularne serwisy podają czasem „syn oracza” jako pewnik – w rzeczywistości pewny jest tylko człon „syn”, reszta pozostaje hipotezą.

Apostoł Bartłomiej: patron o dwóch imionach

Najważniejszym patronem jest jeden z dwunastu apostołów. I tu kryje się kolejna ciekawostka.

W Ewangeliach synoptycznych pojawia się imię Bartłomiej, natomiast Ewangelia Jana wymienia apostoła o imieniu Natanael. Tradycja od wieków utożsamia te dwie postacie – przyjmuje się, że to ten sam człowiek: Natanael to imię własne, a Bartłomiej (bar-Talmai) to określenie „syn Tolmaja”. Innymi słowy: apostoł nazywał się Natanael, syn Tolmaja.

To eleganckie rozwiązanie pozornej sprzeczności, choć warto pamiętać, że jest to utożsamienie tradycyjne, a nie wprost potwierdzone w tekście. Dobrze pokazuje jednak, jak działało nazewnictwo w tamtej epoce: jeden człowiek mógł być znany zarówno z imienia własnego, jak i z „patronimiku”.

Świętego Bartłomieja tradycja czci jako patrona rzemieślników – szczególnie tych pracujących w skórze. Wiąże się to z przekazami o okolicznościach jego męczeństwa, które w sztuce bywały przedstawiane bardzo dosłownie, czyniąc go jednym z najłatwiejszych do rozpoznania apostołów.

Bartłomiej dzisiaj

Bartłomiej to imię o ugruntowanej, stabilnej pozycji. Według danych z rejestru PESEL nosi je w Polsce ponad 120 tysięcy osób – to solidna, choć nie masowa popularność. Imię jest regularnie nadawane, nie ulegając gwałtownym wahaniom mody.

Pełne dane o częstotliwości nadawania imion publikuje Ministerstwo Cyfryzacji na portalu dane.gov.pl. Bartłomiej to imię, które rodzice wybierają świadomie – ma dostojne brzmienie, mocnego patrona i ciekawą historię, a przy tym nie jest ani przesadnie pospolite, ani ekstrawaganckie.

Ciekawostką jest jego dwoistość w codziennym użyciu: pełny „Bartłomiej” brzmi oficjalnie i poważnie, a skrócony „Bartek” – swojsko i ciepło. To ta sama osoba w dwóch rejestrach.

Zdrobnienia

Bartłomiej ma bogatą rodzinę form potocznych:

• Bartek – zdecydowanie najpopularniejsze, ciepłe i swobodne
• Bartuś – pieszczotliwe, rodzinne
• Bartosz – dziś osobne imię, ale historycznie forma Bartłomieja
• Bartol – rzadsze, młodzieżowe

Przypadek Bartosza jest tu najciekawszy: to zdrobnienie, które usamodzielniło się tak dalece, że dziś nadaje się je jako pełne imię, często bez świadomości, że wywodzi się z Bartłomieja.

Bartłomiej w innych językach

Imię rozeszło się po całym świecie chrześcijańskim, w rozmaitych formach:

• Bartholomew – angielskie
• Barthélemy – francuskie
• Bartholomäus – niemieckie
• Bartolomeo – włoskie
• Bartolomé – hiszpańskie

Włoska forma Bartolomeo jest rozpoznawalna m.in. z historii sztuki i odkryć geograficznych. Widać tu wyraźnie wspólny rdzeń „Bartol-„, który przetrwał we wszystkich językach – ślad tego samego aramejskiego bar-Talmai.

Życzenia dla Bartłomieja

Dobrane do różnych sytuacji i tonów.

Oficjalne, na kartkę:

Szanowny Panie Bartłomieju, z okazji imienin życzę zdrowia, pomyślności i satysfakcji z każdego dnia. Niech nie zabraknie Panu życzliwych ludzi i powodów do dumy.

Ciepłe, dla bliskiej osoby:

Bartłomieju, w dniu imienin życzę Ci mnóstwa dobrych chwil, zdrowia i takiego roku, w którym wszystko układa się po Twojej myśli. Wszystkiego, co najlepsze!

Dla kolegi, swobodne:

Bartek, wszystkiego najlepszego! Zdrowia, luzu i samych udanych planów. Oby każdy dzień był tak dobry jak piątkowe popołudnie!

Żartobliwe:

Bartłomieju, Twoje imię znaczy „syn Tolmaja” – więc dziś oficjalnie masz prawo być dumny z całego rodu. Świętuj za wszystkich przodków naraz: sto lat, dużo zdrowia i zero zmartwień!

Krótkie, na SMS:

• „Bartłomieju, wszystkiego najlepszego z okazji imienin!”
• „Sto lat, Bartek! Zdrowia i pomyślności.”
• „Najlepsze życzenia – niech się wszystko udaje!”

Na koniec: trzy fakty warte zapamiętania

Bartłomiej to właściwie „syn Tolmaja” – aramejskie bar-Talmai było pierwotnie określeniem pochodzenia, czymś w rodzaju dawnego nazwiska, a nie imieniem własnym.

Apostoł Bartłomiej to prawdopodobnie ten sam człowiek co Natanael – tradycja utożsamia obie postacie: Natanael, syn Tolmaja.

Bartosz to usamodzielniona forma Bartłomieja – dziś osobne imię, ale o wspólnym korzeniu.

Kalendarz imienin i kolejne teksty z tej serii znajdziesz na Wiedza dla Wszystkich.