Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie otworzy w piątek 26 czerwca 2026 roku dwie nowe wystawy: „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” oraz „Drogi Czarnych wkraczają w Biały Ląd”. Otwarcie w gmachu przy ul. Marszałkowskiej 103 rozpocznie się o godz. 14:00 i potrwa do 20:00, a obie ekspozycje będzie można oglądać do 10 stycznia 2027 roku — informuje TopFlop, powołując się na oficjalny komunikat Muzeum Sztuki Nowoczesnej.
Pierwsza ekspozycja przedstawia surrealizm jako międzynarodowy ruch artystyczny i polityczny, którego uczestnicy sprzeciwiali się faszyzmowi, kolonializmowi oraz ograniczaniu wolności. Druga analizuje wpływ kontaktów Polski Ludowej z Afryką Subsaharyjską na sztukę, fotografię, kulturę wizualną i społeczne wyobrażenia o Czarności w latach 1945–1989.
Nie są to więc dwa odrębne przeglądy dzieł, lecz wystawy pokazujące, jak sztuka reagowała na polityczne konflikty, migracje i przemiany społeczne XX wieku.
Otwarcie dwóch wystaw w MSN: data, godziny i miejsce
Wydarzenie odbędzie się na pierwszym piętrze Muzeum Sztuki Nowoczesnej, gdzie przygotowano przestrzenie dla obu ekspozycji. Publiczność będzie mogła wejść do muzeum 26 czerwca od godz. 14:00. Program otwarcia zakończy się o godz. 20:00.
Najważniejsze informacje dla zwiedzających:
| Informacja | Szczegóły |
|---|---|
| Data otwarcia | 26 czerwca 2026 roku |
| Godziny wydarzenia | 14:00–20:00 |
| Miejsce | Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie |
| Adres | ul. Marszałkowska 103 |
| Wystawa o surrealizmie | 26 czerwca 2026 – 10 stycznia 2027 |
| Wystawa o Polsce i Afryce | 26 czerwca 2026 – 10 stycznia 2027 |
| Oficjalny program | Program MSN |
Po dniu inauguracji ekspozycje będą dostępne zgodnie z regularnymi godzinami pracy muzeum. Przed wizytą należy sprawdzić aktualny harmonogram, ceny biletów oraz informacje dotyczące dostępności na stronie Wizyta w Muzeum Sztuki Nowoczesnej.
„Jesteś w sercu zmian”: surrealizm poza Paryżem i historią jednego kierunku
Wystawa „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” podważa popularny obraz surrealizmu jako nurtu ograniczonego do paryskiego środowiska André Bretona, malarstwa inspirowanego snami i nieoczywistych zestawień przedmiotów. Organizatorzy pokazują surrealizm jako rozległą sieć artystów, pisarzy, fotografów i aktywistów działających w różnych częściach świata.
Ekspozycja została podzielona na 12 części. Tworzą one mapę kontaktów łączących między innymi Pragę z meksykańskim Coyoacán, Kair z Republiką Hiszpańską, Marsylię z Fort-de-France na Martynice, a także Paryż, Portoryko, Chicago, Londyn i Nowy Jork.
Takie ujęcie przesuwa uwagę z jednego centrum na przepływ ludzi, idei, manifestów i dzieł między krajami.
Część artystów musiała opuścić swoje państwa z powodu wojny albo represji. Inni uczestniczyli w ruchu oporu, wspierali uchodźców, publikowali antyfaszystowskie pisma lub wykorzystywali sztukę jako narzędzie krytyki systemów politycznych.
Kuratorkami warszawskiej odsłony są Dorota Jarecka i Magda Lipska. Przygotowały ją we współpracy ze Stephanie Weber, Adrianem Djukiciem, Karin Althaus i Pawłem Politem. Warszawska wersja została rozszerzona o badania dotyczące polskiego oraz środkowo- i wschodnioeuropejskiego surrealizmu.
Na liście artystek i artystów znajdują się między innymi:
- Leonora Carrington;
- Max Ernst;
- René Magritte;
- André Breton;
- Dora Maar;
- Claude Cahun;
- Luis Buñuel;
- Hannah Höch;
- Joan Miró;
- Wifredo Lam;
- Toyen;
- Erna Rosenstein;
- Katarzyna Kobro;
- Tadeusz Kantor;
- Władysław Strzemiński;
- Marian Bogusz.
Wystawa nie ogranicza się do obrazów. Obejmuje fotografie, filmy, czasopisma, dokumenty, manifesty i inne materiały pozwalające odtworzyć polityczne oraz społeczne otoczenie ruchu.
„Surrealizm nie jest nurtem czy kierunkiem sztuki, ale stanem ducha” — powiedziała historyczka sztuki Agnieszka Taborska w rozmowie z Polską Agencją Prasową opublikowanej 25 czerwca 2026 roku.
Taborska podkreśliła, że surrealistów nie można przedstawiać wyłącznie jako twórców uciekających od rzeczywistości. Wielu z nich otwarcie występowało przeciwko kolonializmowi i dyktaturom, a część walczyła podczas wojny domowej w Hiszpanii lub działała w ruchu oporu w czasie drugiej wojny światowej.
„Mam nadzieję, że wystawa w MSN pokaże surrealizm jako ruch odważny i bezkompromisowy. Taki, jakim był” — mówiła Agnieszka Taborska PAP, odpowiadając na pytanie o oczekiwania wobec warszawskiej ekspozycji.
Szczegółową listę prac i uczestników projektu muzeum publikuje na oficjalnej stronie wystawy „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm”.
Antyfaszyzm jako część historii surrealizmu
Ekspozycja pokazuje, że dla wielu surrealistów swoboda wyobraźni pozostawała nierozerwalnie związana z wolnością polityczną. Ich działalność rozwijała się po doświadczeniach pierwszej wojny światowej, w okresie narastania europejskich nacjonalizmów, faszyzmu oraz przemocy kolonialnej.
Artyści sprzeciwiali się instytucjom i systemom, które postrzegali jako narzędzia przymusu. Organizowali akcje, podpisywali manifesty, przygotowywali publikacje i włączali się w międzynarodowe kampanie solidarnościowe.
Jednym z analizowanych tematów jest wojna domowa w Hiszpanii. Innym — los twórców zmuszonych do emigracji po przejęciu władzy przez autorytarne reżimy. Wystawa przywołuje także działalność artystyczną w Egipcie, Meksyku, na Karaibach i w Stanach Zjednoczonych.
Zwiedzający zobaczą surrealizm nie jako zamknięty styl, ale jako ruch zależny od konkretnych wydarzeń historycznych.
Dzieła są zestawione z materiałami dokumentującymi wojny, przymusową emigrację, cenzurę i opór wobec dyktatur.
„Drogi Czarnych wkraczają w Biały Ląd”: Polska i Afryka w okresie PRL
Druga wystawa otwierana 26 czerwca nosi tytuł „Drogi Czarnych wkraczają w Biały Ląd”. Jej kuratorką jest pisarka i badaczka Oliwia Mimi Bosomtwe.
Ekspozycja dotyczy kontaktów Polski z krajami Afryki Subsaharyjskiej w latach 1945–1989. Szczególne znaczenie mają lata 50. i 60., kiedy kolejne państwa afrykańskie odzyskiwały niepodległość, a władze Polski Ludowej rozwijały z nimi współpracę polityczną, edukacyjną, gospodarczą i kulturalną.
Relacje te nie miały jednego charakteru. Z jednej strony wynikały z zimnowojennej rywalizacji o wpływy oraz polityki państw bloku wschodniego. Z drugiej wiązały się z autentycznym zainteresowaniem procesami dekolonizacyjnymi i możliwością nawiązywania kontaktów poza Europą.
Do Polski przyjeżdżali studenci, artyści i specjaliści z państw afrykańskich. Polscy lekarze, architekci, inżynierowie, filmowcy, etnografowie oraz eksperci wyjeżdżali natomiast do Afryki. Kontakty te wpływały na życie prywatne, edukację, kulturę i sposób przedstawiania kontynentu w polskich mediach.
Według oficjalnego opisu MSN na wystawie „fakty, fantazje i wyobrażenia” tworzą pełną kontrastów opowieść o świecie PRL. Ekspozycja pokazuje jednocześnie polityczne deklaracje solidarności, realne kontakty międzyludzkie oraz stereotypy obecne w sztuce, fotografii, reportażu i kulturze popularnej.
Co zobaczymy na wystawie o Polsce i Afryce
Kuratorka sięga po sztukę i kulturę wizualną Polski Ludowej, aby przeanalizować sposób przedstawiania Afryki Subsaharyjskiej oraz osób czarnoskórych. Na wystawie pojawiają się prace artystyczne, materiały prasowe, fotografie, dokumenty, filmy i prywatne archiwa.
Ekspozycja porusza między innymi następujące zagadnienia:
- współpracę Polski z nowymi państwami afrykańskimi;
- przyjazdy afrykańskich studentów na polskie uczelnie;
- działalność polskich ekspertów na kontynencie;
- obecność Afryki w prasie i kulturze wizualnej PRL;
- powstawanie afrykańskich diaspor w Polsce;
- stereotypy i egzotyzację;
- relacje rodzinne oraz indywidualne doświadczenia migracji;
- rozbieżności między oficjalnym antykolonializmem a społecznymi uprzedzeniami.
Tytuł nawiązuje do obrazu Mariana Bogusza „Drogi białych wdzierają się w Czarny Ląd” z 1948 roku. Odwrócenie jego sensu kieruje uwagę na wpływ, jaki osoby przybywające z Afryki oraz kontakty z państwami kontynentu wywarły na polskie społeczeństwo.
Wystawa nie przedstawia Afryki jako biernego przedmiotu europejskiego zainteresowania. Pyta raczej, w jaki sposób spotkania, migracje i wymiana wiedzy zmieniały samą Polskę oraz kształtowały jej powojenną kulturę.
Oficjalny opis projektu znajduje się na stronie „Drogi Czarnych wkraczają w Biały Ląd”.
Oprowadzanie kuratorskie po wystawie Oliwii Bosomtwe
Dzień po otwarciu, 27 czerwca o godz. 12:30, zaplanowano oprowadzanie kuratorskie Oliwii Bosomtwe. Spotkanie pozwoli poznać sposób doboru prac i archiwów oraz historyczny kontekst polsko-afrykańskich kontaktów.
Kolejne wydarzenia, spotkania i oprowadzania będą publikowane w internetowym programie Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Harmonogram może być aktualizowany, dlatego przed przyjazdem należy sprawdzić datę, godzinę oraz zasady udziału.
Obie nowe wystawy można będzie oglądać przez ponad sześć miesięcy — od 26 czerwca 2026 roku do 10 stycznia 2027 roku. Pierwsza rekonstruuje międzynarodową i polityczną historię surrealizmu. Druga pokazuje powojenne relacje Polski z Afryką Subsaharyjską, łącząc historię sztuki z analizą migracji, propagandy, pamięci i codziennych doświadczeń.
Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: Najciekawsze wystawy sztuki i architektury na lato 2026: Warszawa, Wrocław i Sokołowsko – kalendarz
