Dlaczego nietoperze wlatują do mieszkań we wrześniu? Co je przyciąga i jak bezpiecznie wypuścić je z domu

Nietoperz w mieszkaniu we wrześniu nie jest wyjątkowym zjawiskiem, informuje redakcja TopFlop. Koniec lata i początek jesieni to okres wędrówek tych ssaków, poszukiwania przejściowych kryjówek oraz miejsc, w których będą mogły przetrwać zimę. Otwarta nocą przestrzeń okienna, balkon, szczelina pod dachem czy klatka schodowa mogą wtedy znaleźć się na trasie lecącego zwierzęcia.

Najczęściej nietoperz, który trafia do pokoju, nie próbuje „zamieszkać” z człowiekiem. Jest zagubionym wędrowcem szukającym wyjścia. Najgorszą reakcją jest gonienie go po mieszkaniu, chwytanie gołymi rękami albo próba strącenia z zasłony czy ściany.

Dlaczego właśnie we wrześniu nietoperze częściej trafiają do budynków?

Wyjaśnienia trzeba szukać nie tyle w samym spadku temperatury, ile w cyklu życia nietoperzy. Lasy Państwowe wskazują, że koniec lata i początek jesieni to okres ich jesiennych migracji: zwierzęta opuszczają miejsca żerowania i rozrodu, przemieszczając się w kierunku odpowiednich schronień zimowych.

„Koniec lata i początek jesieni to czas jesienniej migracji nietoperzy” — wyjaśniają Lasy Państwowe.

Wrzesień jest więc miesiącem intensywnego przemieszczania się. Nietoperze mogą korzystać po drodze z tzw. kwater przejściowych — krótkotrwałych schronień, w których odpoczywają przed dalszym lotem. Taką rolę może przypadkowo pełnić zakamarek budynku, skrzynka instalacyjna, przestrzeń za okiennicą, klatka schodowa, strych lub piwnica.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach zwraca uwagę, że późnym latem oraz jesienią nietoperze rzeczywiście mogą być częściej obserwowane w domach. Wraz ze zbliżającą się zimą zaczynają również poszukiwać miejsc o odpowiednio stabilnej temperaturze i wilgotności, nadających się do hibernacji.

Dlatego nietoperz zauważony we wrześniu przy elewacji lub w mieszkaniu nie musi być zwierzęciem osłabionym ani chorym. Może po prostu znajdować się w trakcie sezonowej wędrówki.

Podobny jesienny rytm widać u wielu innych zwierząt. We wrześniu intensywniej żerują na przykład jeże przygotowujące się do hibernacji — szerzej opisaliśmy, dlaczego jeże pojawiają się jesienią w ogrodach.

Co właściwie przyciąga nietoperza do mieszkania?

Wbrew popularnemu przekonaniu zazwyczaj nie chodzi o to, że nietoperz świadomie wybiera ciepły salon zamiast chłodnego powietrza na zewnątrz.

Najczęstszy scenariusz jest znacznie prostszy: zwierzę podczas nocnego lotu trafia przez szeroko otwarte okno albo otwór prowadzący do wnętrza budynku. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska przypomina, że większość występujących w Polsce gatunków nietoperzy przynajmniej na pewnym etapie życia wykorzystuje obiekty zbudowane przez człowieka. Mogą zastępować im naturalne dziuple, szczeliny pod korą czy jaskinie.

Do budynku prowadzą także bardzo niewielkie szczeliny. Nietoperz może znaleźć przejście przy dachu, pod obróbką blacharską, w okolicy elewacji, wentylacji albo innych połączeń konstrukcyjnych. Nie musi więc korzystać z dużego, otwartego okna.

W przypadku pojedynczego osobnika latającego po salonie znacznie bardziej prawdopodobna jest jednak zwykła pomyłka podczas lotu niż istnienie stałej kolonii w mieszkaniu.

„Nietoperz nie wleciał do mieszkania celowo – najczęściej po prostu przez pomyłkę szuka drogi na zewnątrz” — informuje Nadleśnictwo Koło.

Czy światło w pokoju przyciąga nietoperze?

Nie należy traktować nietoperza jak ćmy lecącej bezpośrednio do lampy. Sytuacja może być bardziej pośrednia. Owady gromadzące się w pobliżu sztucznego oświetlenia stanowią potencjalne miejsce żerowania dla części gatunków nietoperzy, ale sam fakt znalezienia zwierzęcia w pokoju nie pozwala stwierdzić, że „przyciągnęła je żarówka”.

GDOŚ przypomina przy tym, że popularny mit o całkowitej ślepocie nietoperzy jest nieprawdziwy. Zwierzęta widzą i są przystosowane do funkcjonowania przy niewielkiej ilości światła, a jednocześnie wykorzystują echolokację.

Gdy nietoperz znajdzie się już w pomieszczeniu, zalecenie jest wręcz odwrotne — światło należy zgasić.

Co zrobić, kiedy nietoperz lata po pokoju?

Pierwsza zasada brzmi: nie gonić.

Latający w zamkniętym pomieszczeniu nietoperz może przez kilka minut wykonywać szybkie skręty, krążyć przy suficie albo wielokrotnie przelatywać wzdłuż ściany. Dla człowieka wygląda to chaotycznie, ale zwierzę najczęściej próbuje znaleźć drogę na zewnątrz.

Lasy Państwowe i GDOŚ zalecają podobny sposób postępowania.

1. Zamknij drzwi prowadzące do innych pomieszczeń.
2. Otwórz szeroko okno prowadzące bezpośrednio na zewnątrz.
3. Odsuń firany, zasłony i przedmioty blokujące otwór.
4. Wyłącz wentylator sufitowy, jeśli jest uruchomiony.
5. Zgaś światło.
6. Wyjdź na bok i zachowaj spokój.
7. Pozwól zwierzęciu samodzielnie znaleźć wyjście.

„Najlepiej zgasić światła, otworzyć szeroko okna i drzwi na zewnątrz” — zaleca Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.

Nie należy machać ręcznikiem, miotłą ani próbować kierować lotem zwierzęcia. Taka „pomoc” może zwiększyć jego stres oraz doprowadzić do zderzenia ze ścianą lub meblami.

Najlepszą strategią jest stworzenie jednej wyraźnej drogi ucieczki i pozostawienie nietoperzowi przestrzeni do jej odnalezienia.

Jesienią nie tylko nietoperze stają się bardziej widoczne wewnątrz budynków. Pod koniec lata zmienia się także aktywność pająków — przyczyny opisaliśmy w materiale o tym, dlaczego pająki wchodzą do mieszkań pod koniec sierpnia.

Nietoperz usiadł na ścianie lub zasłonie. Czy można go złapać?

Jeżeli zwierzę wylądowało i nie opuszcza pomieszczenia, trzeba przede wszystkim unikać bezpośredniego kontaktu.

Nie należy chwytać nietoperza gołą dłonią. Przestraszone dzikie zwierzę może próbować się bronić, a ugryzienie może być niewielkie i trudne do zauważenia.

Jeżeli nie można skorzystać z pomocy specjalisty, oficjalne zalecenia Lasów Państwowych opisują metodę z pudełkiem: po założeniu grubych rękawiczek nieruchomego nietoperza można delikatnie przykryć pojemnikiem, a następnie wsunąć między ścianę a pudełko sztywny karton.

Pojemnik powinien mieć dostęp powietrza. Zwierzę wypuszcza się najlepiej wieczorem lub po zmierzchu, kiedy nietoperze są naturalnie aktywne.

„Nie chwytaj go gołą ręką” — podkreślają Lasy Państwowe w instrukcji dotyczącej nietoperza znalezionego w domu.

Jeśli nietoperz jest wyraźnie osłabiony, ranny, nie potrafi latać albo mimo sprzyjających warunków pozostaje na ziemi, lepszym rozwiązaniem jest kontakt z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt lub specjalistą zajmującym się nietoperzami. RDOŚ również zaleca, aby ranne dzikie zwierzęta otrzymywały profesjonalną pomoc weterynaryjną.

Tego nie rób z nietoperzem znalezionym w domu

Zachowanie	Dlaczego jest złym pomysłem
Chwytanie gołymi rękami	Możliwe jest ugryzienie lub zadrapanie
Gonienie miotłą lub ręcznikiem	Zwiększa stres i ryzyko urazu zwierzęcia
Wyrzucanie z wysokości	Osłabiony lub ranny osobnik może nie odlecieć
Zamykanie bez wentylacji	Zwierzę może się przegrzać lub udusić
Pozostawienie kota lub psa w pokoju	Grozi kontaktem i zranieniem obu zwierząt
Uszczelnienie wszystkich szczelin bez sprawdzenia budynku	W konstrukcji mogą pozostawać inne nietoperze

Ta ostatnia sytuacja jest szczególnie istotna, gdy problem powtarza się regularnie. Jeden zabłąkany nietoperz nie oznacza jeszcze kolonii. Kilka osobników pojawiających się wielokrotnie w tym samym miejscu powinno jednak skłonić do sprawdzenia strychu, przestrzeni pod dachem i elewacji przez specjalistę.

Czy nietoperz w mieszkaniu jest niebezpieczny?

Sam przelot nietoperza przez pokój nie oznacza zagrożenia dla mieszkańców. Sytuacja zmienia się wtedy, gdy doszło do ugryzienia, zadrapania albo możliwego kontaktu śliny zwierzęcia z uszkodzoną skórą czy błonami śluzowymi.

Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje nietoperze wśród zwierząt, które mogą być rezerwuarem wirusa wścieklizny. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim przez ugryzienie lub kontakt śliny zakażonego zwierzęcia z uszkodzoną skórą albo błoną śluzową.

Nie oznacza to, że każdy nietoperz ma wściekliznę. Oznacza natomiast, że kontaktu fizycznego nie należy bagatelizować.

Jeżeli doszło do ugryzienia lub zadrapania, sanepid zaleca między innymi dokładne przemycie rany wodą z mydłem, jej odkażenie oraz zgłoszenie się do lekarza, który oceni potrzebę profilaktyki poekspozycyjnej.

Szczególnej oceny wymaga sytuacja, w której nie można jednoznacznie wykluczyć kontaktu ze zwierzęciem. Nie powinno się wtedy po prostu wypuszczać nietoperza i uznawać sprawy za zamkniętą bez konsultacji medycznej.

Czy wszystkie nietoperze w Polsce są chronione?

Tak. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podkreśla, że nietoperze są objęte w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Nie wolno ich zabijać, celowo płoszyć ani niszczyć ich schronień.

To szczególnie istotne podczas remontów i termomodernizacji. Nietoperze mogą wykorzystywać szczeliny w ścianach, przestrzenie pod dachami, strychy czy inne części konstrukcji jako miejsca rozrodu, odpoczynku lub zimowania.

Dlatego znalezienie większej liczby osobników nie powinno kończyć się samodzielnym zatykaniem otworów pianką montażową.

Jak ograniczyć ryzyko kolejnej wizyty?

Jeżeli był to pojedynczy incydent związany z otwartym oknem, zazwyczaj nie ma potrzeby podejmowania żadnych poważniejszych działań.

Pomóc może zamontowanie moskitiery oraz kontrolowanie szeroko otwartych okien po zmroku, szczególnie na wyższych piętrach i w budynkach położonych blisko parków, lasów, rzek lub innych terenów, na których nietoperze intensywnie żerują.

Jeśli jednak nietoperze pojawiają się regularnie, trzeba ustalić, którędy dostają się do części mieszkalnej. Należy jednocześnie odróżnić dostęp do samego pokoju od naturalnego schronienia w nieużytkowej części budynku.

Uszczelnienie mieszkania i likwidacja istniejącego stanowiska nietoperzy to dwie zupełnie różne kwestie — w drugim przypadku konieczne jest uwzględnienie ochrony gatunkowej.

Wrzesień jest także miesiącem innych wyraźnych zmian zachowania dzikich zwierząt. W tym samym okresie rozpoczyna się najbardziej charakterystyczna część sezonu godowego jeleni — więcej szczegółów zawiera nasz materiał o tym, kiedy zaczyna się rykowisko w Polsce.

FAQ — nietoperz w domu we wrześniu

Dlaczego nietoperz wleciał do mieszkania?

Najczęściej podczas nocnego lotu trafił przez otwarte okno lub inną drogę do wnętrza budynku. We wrześniu prawdopodobieństwo takich zdarzeń wzrasta w związku z jesiennymi wędrówkami oraz poszukiwaniem przejściowych i zimowych schronień.

Czy nietoperz sam wyleci przez okno?

W wielu przypadkach tak. Należy zamknąć drzwi do pozostałych pomieszczeń, szeroko otworzyć okno prowadzące na zewnątrz, odsunąć zasłony, zgasić światło i spokojnie poczekać.

Czy można dotknąć nietoperza?

Nie należy dotykać go gołymi rękami. Jest dzikim zwierzęciem i w sytuacji stresowej może ugryźć. Jeżeli konieczne jest zabezpieczenie nieruchomego osobnika, stosuje się grube rękawice i metodę pojemnika z kartonem.

Co zrobić, jeśli nietoperz nie może latać?

Nie należy zmuszać go do lotu ani podrzucać. Ranny, osłabiony lub nielotny osobnik powinien trafić pod opiekę specjalisty albo ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt.

Czy nietoperze w Polsce przenoszą wściekliznę?

Nietoperze mogą być nosicielami wirusów z rodzaju Lyssavirus, dlatego ugryzienie, zadrapanie lub inny bezpośredni kontakt wymagają konsultacji medycznej. Nie oznacza to jednak, że każdy napotkany nietoperz jest zakażony.

Czy nietoperz może zaatakować człowieka podczas lotu?

Nietoperz latający po pokoju zwykle próbuje znaleźć wyjście, a nie zaatakować mieszkańca. Nie należy jednak próbować go łapać w locie ani celowo się do niego zbliżać.

Czy po wypuszczeniu nietoperza trzeba zamknąć wszystkie szczeliny?

Nie automatycznie. Jeżeli był to pojedynczy osobnik, mógł po prostu wlecieć przez okno. Regularne pojawianie się nietoperzy może wskazywać na schronienie w budynku, a ponieważ zwierzęta te podlegają ochronie, sposób zabezpieczenia konstrukcji należy dobrać tak, aby ich nie uwięzić i nie zniszczyć stanowiska.

Nietoperz, który pojawia się we wrześniowy wieczór w mieszkaniu, najczęściej potrzebuje przede wszystkim spokojnej i łatwej drogi na zewnątrz. Jak wypuścić nietoperza z domu? Otworzyć okno, zgasić światło, odizolować pomieszczenie i nie próbować kierować jego lotem. Jeżeli zwierzę jest ranne albo doszło do bezpośredniego kontaktu z człowiekiem, sytuacja wymaga już odpowiednio pomocy specjalisty lub konsultacji medycznej.

Warto przeczytać także nasz kolejny materiał, w którym szerzej wyjaśniamy podobny temat: „Poza tym” czy „pozatym”? Prosta zasada, dzięki której już się nie pomylisz