Posłowie Lewicy złożyli w Sejmie projekt ustawy wprowadzającej podatek katastralny, który miałby obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Propozycja zakłada odejście od obecnego systemu opartego na powierzchni użytkowej na rzecz daniny uzależnionej od wartości rynkowej nieruchomości. Głównym celem regulacji jest ograniczenie spekulacji na rynku mieszkaniowym oraz zwiększenie dostępności lokali dla osób kupujących swoją pierwszą nieruchomość.
Mechanizm przewidziany w projekcie różni się від klasycznych rozwiązań europejskich, ponieważ nie wymaga natychmiastowego stworzenia pełnego rejestru wartości wszystkich budynków. System ma opierać się na deklaracjach właścicieli oraz danych z transakcji rynkowych, co autorzy nazywają „katastrem bez katastru”. Wprowadzenie zmian w systemie fiskalnym zbiega się w czasie z rosnącą cyfryzacją sektora finansowego, co widać m.in. przez wielkie awarie płatności BLIK i kartami, które obnażają wyzwania technologiczne administracji skarbowej.
Nowe stawki podatkowe: Kogo dotkną zmiany?
Projekt ustawy precyzyjnie określa progi podatkowe w zależności od liczby posiadanych lokali mieszkalnych. Właściciele jednego lub dwóch mieszkań mogą liczyć na preferencyjne traktowanie, podczas gdy posiadacze większych portfeli nieruchomości odczują znaczny wzrost obciążeń finansowych.
- Pierwsze i drugie mieszkanie: Stawka 0,02% wartości nieruchomości rocznie. Jest to kwota zbliżona do obecnych opłat za metr kwadratowy w wielu gminach.
- Trzecie i czwarte mieszkanie: Stawka rośnie do 0,5% wartości rynkowej.
- Piąte i każde kolejne mieszkanie: Danina może wynieść od 1,5% do nawet 2% wartości lokalu rocznie.
Taka konstrukcja przepisów ma uderzyć przede wszystkim w fundusze inwestycyjne (tzw. PRS) oraz osoby fizyczne traktujące mieszkania wyłącznie jako lokatę kapitału. Inwestowanie w aktywa trwałe zawsze wiąże się z ryzykiem zmian regulacyjnych, podobnie jak zmieniają się ceny skupu złomu w 2026 roku, co bezpośrednio wpływa na rentowność przedsięwzięć gospodarczych.
Mechanizm wyceny: Kataster bez katastru
Największym wyzwaniem dla wprowadzenia podatku katastralnego w Polsce był dotychczas brak aktualnej mapy wartości nieruchomości. Lewica proponuje rozwiązanie pomostowe. Wycena ma być aktualizowana przy każdej transakcji sprzedaży, a w przypadku nieruchomości trzymanych długoterminowo – na podstawie algorytmów Ministerstwa Finansów uwzględniających ceny transakcyjne w danej dzielnicy.
„Podatek katastralny w naszej wersji nie jest wymierzony w klasę średnią, ale w tych, którzy hurtowo wykupują mieszkania, podbijając ich ceny dla młodych rodzin” – czytamy w uzasadnieniu projektu.
Właściciele będą zobowiązani do składania deklaracji o wartości posiadanych zasobów, co zostanie zweryfikowane przez urzędy skarbowe przy wsparciu systemów AI. Państwo szuka nowych źródeł dochodu, podobnie jak inwestuje w złoża litu w Niemczech, aby zabezpieczyć stabilność budżetową w obliczu transformacji energetycznej i demograficznej.
Porównanie: Obecny podatek vs projekt Lewicy
Poniższa tabela przedstawia orientacyjne różnice w rocznych opłatach dla mieszkania o wartości 600 000 zł (ok. 50 mkw) w dużym mieście.
| Liczba mieszkań | Obecny system (ok. 1,15 zł/mkw) | Projekt Lewicy (katastralny) |
|---|---|---|
| 1. mieszkanie | ok. 57,50 zł | ok. 120,00 zł |
| 2. mieszkanie | ok. 57,50 zł | ok. 120,00 zł |
| 3. mieszkanie | ok. 57,50 zł | ok. 3 000,00 zł |
| 5. mieszkanie | ok. 57,50 zł | ok. 9 000,00 zł |
Różnica w obciążeniu dla piątego mieszkania jest ponad 150-krotna. To pokazuje, jak mocno ustawa o podatkach lokalnych w nowym brzmieniu może zmienić strategię inwestycyjną Polaków. Według danych Infor.pl, wpływy z tego tytułu miałyby w całości zasilać budżety samorządów, co pozwoliłoby na obniżenie innych opłat lokalnych lub dofinansowanie budownictwa komunalnego.
Skutki dla rynku najmu i gospodarki
Krytycy rozwiązania podnoszą argument, że rynek nieruchomości zareaguje natychmiastowym przerzuceniem kosztów na najemców. Jeśli właściciel trzeciego mieszkania będzie musiał zapłacić 3000 zł podatku rocznie, czynsz może wzrosnąć o co najmniej 250 zł miesięcznie. Z drugiej strony, masowa wyprzedaż mieszkań przez spekulantów mogłaby doprowadzić do korekty cen i ułatwić zakup lokalu na własne potrzeby.
Lewica argumentuje, że obecny system promuje gromadzenie pustostanów. W samej Warszawie liczbę niezamieszkanych lokali szacuje się na kilkadziesiąt tysięcy. Nowy podatek ma wymusić ich wprowadzenie na rynek, co docelowo powinno ustabilizować ceny poprzez zwiększenie podaży. Oficjalne stanowisko rządu w sprawie projektu nie jest jeszcze znane, jednak Ministerstwo Finansów od dłuższego czasu analizuje modele opodatkowania majątku stosowane w innych krajach OECD.
FAQ – Najczęstsze pytania o podatek katastralny
- Czy podatek dotyczy też gruntów rolnych?
Projekt skupia się wyłącznie na lokalach mieszkalnych i budynkach jednorodzinnych. Grunty rolne podlegają osobnym regulacjom. - Kiedy zapadnie ostateczna decyzja?
Pierwsze czytanie projektu w Sejmie planowane jest na najbliższe posiedzenia. Proces legislacyjny może potrwać do końca 2026 roku. - Czy można uniknąć podatku, przepisując mieszkanie na rodzinę?
Projekt zawiera klauzule zapobiegające unikaniu opodatkowania, analizujące powiązania rodzinne i darowizny dokonane tuż przed wejściem przepisów w życie. - Czy fundusze zagraniczne zapłacą więcej?
Tak, dla podmiotów gospodarczych posiadających setki mieszkań przewidziano najwyższą stawkę bez kwoty wolnej.
Szczegółowe informacje o postępach prac nad ustawą będą publikowane w komunikatach Sejmu RP. Wprowadzenie tak istotnej zmiany wymaga szerokich konsultacji społecznych, zwłaszcza w kontekście ochrony praw nabytych i stabilności systemu bankowego, który jest silnie powiązany z wycenami nieruchomości przez hipoteki.
